Nora Neuteboom

Corona, de grote ongelijkmaker

05 augustus 2021 07:12

In Tunesië heeft de president de premier van het land ontslagen en het parlement buitenspel gezet. In Zuid-Afrika vinden er al wekenlang rellen en plunderingen plaats. Ook in Libanon is het chaos: de meest basale levensbehoeften zijn onbetaalbaar geworden.

In landen die wij tot voorkort als gezellige vakantiebestemmingen bestempelden, laaien de protesten ook op. Zoals in de Thaise hoofdstad Bangkok of in Chili. Daar sloeg de vlam in de pan, nadat de regering een prijsverhoging van de metrokaartjes afkondigde.

Zelfs in Cuba, waar protesteren je een levenslange gevangenisstraf kan opleveren, ging de bevolking massaal de straat op.

Wat is hier aan de hand?

De directe aanleiding voor alle chaos: corona. Waar in het westen ruim 40 procent van de populatie volledig gevaccineerd is, is dit in middeninkomenslanden, zoals Thailand of Zuid-Afrika, maar zo’n 17 procent.

Nu de Delta variant de kop op steekt, komen deze landen opnieuw in lockdowns terecht. Het gevolg: protesten, rellen, plunderingen. En daar lijkt voorlopig nog geen einde aan te komen.

Het zorgstelsel van de landen blijkt vaak ontoereikend, waardoor mensen soms letterlijk op de stoep van het ziekenhuis sterven. Ook worden er soms weinig doeltreffende maatregelen genomen om corona in te dammen, zoals het verbod op open schoenen in Zuid-Afrika.

Maar de oorsprong van de protesten en chaos ligt dieper: de economische malaise en de toenemende ongelijkheid.

Corona bracht een abrupt einde aan de economische groei in de middeninkomenslanden. Overheden hebben namelijk te weinig financiële middelen om de economische crisis, die corona met zich meebracht, te bevechten. Instituties bleken ook minder weerbaar dan de bevolking misschien had verwacht.

Cuba, een land dat toch altijd pronkt met een sterk gezondheidssysteem, kampte met een groot tekort aan medicijnen en ziekenhuisbedden. En Thailand, waar veel inwoners afhankelijk zijn van toerisme,  kon weinig economische steun bieden aan zijn lokale bevolking.

Turkije, een land dat doorgaans snel terugveert na een economische crisis, lijkt de inflatie nauwelijks meer onder controle te hebben. De centrale bank is niet onafhankelijk. Onder druk van de regering durft de centrale bank de rente niet te verhogen, waardoor de inflatie niet in toom kan worden gehouden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Waarde Turkse lira keldert na ontslag baas centrale bank

Corona maakt de scheidslijnen tussen landen pijnlijk duidelijk: de arme bevolking wordt veel harder getroffen dan de rijkere.

De toekomst ziet er somber uit. De Wereldbank heeft net de groeivoorspelling bijgesteld: die van de opkomende markten gaan omlaag, die van ontwikkelde landen omhoog.

Veel van de opkomende landen hebben de pandemie niet onder controle. Ook de nasleep van corona zal velen malen groter zijn. Denk aan de kosten van alle bedrijven die (onnodig) failliet zijn gegaan, maar bijvoorbeeld ook van scholing.

Terwijl onze kinderen thuisonderwijs kregen via Zoom, was er in deze landen voor een groot gedeelte van de bevolking helemaal geen toegang tot onderwijs.

De problematiek ligt nog dieper, want hoe kunnen deze landen nog groeien in de toekomst? Eind jaren negentig was het groeimodel simpel: steeds groter wordende handelsketens en toenemende wereldhandel was de olie in de motor van de lokale economie.

De lagelonenlanden waren de fabrieken van de wereldeconomie. En mede dankzij de hoge grondstofprijzen van, onder andere olie en metalen, konden ze investeren in hun economie.

Maar diezelfde handelsketens trekken zich nu terug. Steeds meer ontwikkelde economieën hebben de kwetsbaarheid van deze geglobaliseerde handelsketens gezien, bijvoorbeeld tijdens het inkopen van mondkapjes of medicijnen.

De auto-industrie wacht ook al maanden op onderdelen door logistieke knelpunten en problemen bij de fabrieken. Daarmee besteden rijkere landen het produceren van deelproducten niet meer uit aan de middeninkomenslanden, maar doen ze dat, desnoods tegen hogere prijzen, liever zelf.

Bovendien is de vraag naar grondstoffen veranderd, er is minder behoefte aan olie door groene energie en meer behoefte aan grondstoffen zoals silicium (wat uit zand wordt gewonnen).

En daarmee luidt corona het begin in van divergentie. Divergentie binnen landen: want de arme bevolking wordt disproportioneel hard getroffen door corona. Maar ook divergentie in de wereldeconomie.

Waar wij alweer filosoferen over inhaalgroei, zitten middeninkomenslanden nog midden in de pandemie. En met deze toenemende divergentie zullen de protesten ook alleen maar verder toenemen.