Nora Neuteboom

Moeten we ons zorgen maken om het inflatiemonster?

24 juni 2021 10:25

Het is het gesprek van de dag onder economen en financieel analisten: inflatie. De inflatie in Amerika is inderdaad hoog, maar liefst 5 procent in mei. De laatste keer dat de inflatie boven de 5 procent uitkwam was vlak voor de financiële crisis.

Ook in de eurozone en Nederland loopt inflatie gestaag op. In Nederland staat de inflatie op 2,1 procent, net boven de doelstelling van de centrale bank (2 procent).

De meeste economen zijn het erover eens dat deze hogere inflatie van tijdelijke aard is. De factoren die momenteel zorgen voor het aanwakkeren van inflatie zijn hogere grondstoffenprijzen, tijdelijke problemen met de toeleveranciers van deelproducten (zoals semi-conductors) en natuurlijk de snel aantrekkende vraag nu de meeste westerse economieën weer open gaan.

Geen reden om aan te nemen dat deze factoren aan het einde van het jaar nog steeds aanwezig zullen zijn en dus geen reden om aan te nemen dat inflatie structureel stijgt en de Europese Centrale Bank en de Federal Reserve de rente fors zullen verhogen.

Toch is er een risico. Want: inflatie is inflatior. Als men hogere inflatie verwacht, dan zorgt dit voor hogere inflatie. Dit effect kan zelfs optreden als inflatie in eerste instantie vanuit tijdelijke factoren is ontstaan, zoals nu. Hoe inflatieverwachtingen inspelen op de daadwerkelijke reële inflatie wordt door economen berekend in ingewikkelde modellen. Maar ook jij en ik worden het 'slachtoffer' van het inflatieverwachtingenmonster.

Neem Joop. Joop is anderhalf jaar lang niet op vakantie geweest en heeft dus gespaard. Bovendien is hij op zoek naar een nieuwe hobby om de coronakilo's eraf te krijgen. Hij besluit op fietsvakantie te gaan en na een maandje reviews lezen op het internet heeft hij daar de perfecte gravelfiets voor gevonden.

Als hij de fiets bij de lokale fietsenwinkel wil bestellen blijkt deze uitverkocht te zijn. En eigenlijk alle andere gravelfietsen ook. De fietsenmaker: "Ze waren niet aan te slepen dit jaar en daarnaast waren er behoorlijk veel problemen met de materialen. Sommige producenten moesten uitwijken naar andere leveranciers en hebben minder fietsen kunnen produceren." 

Verdomme denkt Joop, ik wilde dit jaar nog weg met de fiets. De fietsenmaker: "Ze worden in september weer geleverd, maar gaan wel wat omhoog met de prijs. Dit model, normaal 1200 euro zag ik al voor 1550 in de catalogus staan!". Uiteindelijk besluit Joop het allerlaatste model dat de fietsenmaker nog heeft te kopen. Weliswaar 500 euro boven z'n budget, maar in het najaar zou hetzelfde model toch veel duurder zijn.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Musk: grootste uitdaging Tesla is het tekort aan chips

Zoals de aankoop van Joop laat zien, wakkert de verwachting dat producten (veel) duurder worden de vraag aan. Zie hier het begin van de inflatiespiraal. Nu Joop een veel duurdere fiets heeft gekocht zal hij er bij de volgende loononderhandelingen toch wat harder erin gaan. Het 'leven' is tenslotte duurder geworden.

Zodra hogere inflatie – of het nu wordt veroorzaak door tijdelijke factoren of niet – leidt tot hogere lonen, dan snijdt het mes aan twee kanten. Enerzijds wordt de vraag aangewakkerd aangezien mensen meer te besteden hebben, anderzijds hebben bedrijven te maken met hogere (personeels)kosten die ze doorberekenen aan de consument.

Maar wees gerust: in Nederland zal het niet zo'n vaart lopen. Onze lonen zijn vrij rigide en de meeste lonen liggen (voor de komende jaren) al vast in cao's. Maar dat geldt niet voor alle landen. In de VS bijvoorbeeld zijn lonen veel flexibeler en als we iets van de financiële crisis hebben geleerd is het dat economische problemen aan de andere kant van de Atlantische oceaan het Europese vasteland snel genoeg bereiken.

Is dit reden tot zorg? Als de inflatie, tegen de verwachtingen in niet afkoelt maar zelfs verder stijgt, kan dat leiden tot reacties van de centrale banken. Al eerder schreef ik dat een plots hogere rente alles op scherp kan zetten.

Maar dan moet het 'plots' gaan. Een onverwachte plotselinge verhoging van de rente vindt nog wel eens plaats in opkomende economieën waar centrale banken niet optimaal functioneren. Maar dit scenario is zeer onwaarschijnlijk voor gevestigde instituties zoals de ECB en de Fed.

Een geleidelijke verhoging van de rente, omdat de inflatie zich beweegt naar de doelstelling van de centrale banken, zou best wel eens een gezonde ontwikkeling kunnen zijn op de middellange termijn.

Vergeet niet dat centrale banken niet voor niets de inflatiedoelstelling van 2 procent aanhouden; een beetje inflatie zorgt voor een gezonde dynamiek in de economie. En een daarbij behorende positieve rente voor een stabieler financieel systeem. Dus misschien moeten we het inflatieverwachtingenmonster omdopen tot de inflatieverwachtingenridder, op voorwaarde dat deze ridder niet plots in galop gaat.