Leo Lucassen

Waarom Black Lives Matter minder nieuw is dan gedacht

24 mei 2021 07:10

Afgelopen zaterdag werd de Nederlandse inzending voor het Eurovisie songfestival in Rotterdam vertolkt door Jeangu Macrooy. Deze in Paramaribo geboren artiest markeerde met zijn nummer Birth Of A New Age een belangrijke symbolische stap in het emancipatieproces van Surinaamse en Caraïbische Nederlanders.

Niet alleen kreeg de eigen, door de kolonisator vernederde en gemarginaliseerde taal (het Sranantongo) een groot podium. Minstens zo belangrijk was de boodschap dat ondanks de eeuwenlange slavernij de Creoolse Surinamers nooit hun eigen waardigheid hebben verloren.

Dit was krachtig samengebald in het refrein 'Yu no man broko mi, mi na afu sensi': je kan me niet wisselen, ik ben een halve cent (de kleinste munt in Suriname). Anders gezegd, de Nederlandse overheerser en slavenhouders kunnen mij niet breken, ik blijf wie ik ben. Daarmee zette Macrooy expliciet de pijnlijke slavernijgeschiedenis in het middelpunt.

Dat er een in de voormalige koloniën geboren artiest op het podium stond, was overigens niets bijzonders. Deze waren in de afgelopen 65 jaar zelfs oververtegenwoordigd. Van de 62 inzendingen sinds 1956 heeft maar liefst een vijfde wortels in Nederlands Indië of Suriname en de Antillen. Te beginnen met de in 1942 in Tondano (Noord Celebes) geboren Anneke Grönloh, met 'Jij bent mijn leven' in 1964, gevolgd door zangeressen als Milly Scott, Sandra Reemer, Ruth Jacott, Glennis Grace en Edsilia Rombley.

Wel bijzonder is de inhoud van het lied dat hij ten gehore bracht. Centraal staat de pijnlijke geschiedenis van slavernij en kolonialisme, maar evenzeer het zelfrespect en zelfbewustzijn van de nazaten van tot slaaf gemaakten en het optimisme in een rechtvaardiger toekomst. Voorbij het slachtofferschap dus.

Waar zijn voorgangers zich tot veilige thema's als de liefde beperkten, vertolkte Macrooy met de 'geboorte van een nieuw tijdperk' de zelfbewuste wens om als gelijke erkend en behandeld te worden. Deze keus is uiteraard niet los te zien van de invloed van de recent uit Amerika overgewaaide Black Lives Matter beweging, maar heeft net zo goed diepe wortels in de gezamenlijke Nederlands-Surinaamse geschiedenis.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Vriend Jeangu Macrooy: 'Kan niet omschrijven hoe trots ik op hem ben'

Daarvoor moeten we terug naar de jaren '30. Op 24 mei 1933 arriveerde de bekende Surinaamse activist Anton de Kom, verbannen uit diens geboorteland door de koloniale autoriteiten, in Amsterdam. Daar werd hij opgewacht door maar liefst 2000 Nederlandse havenwerkers. De Internationale zingend, trokken zij in een optocht door de stad.

Aangekomen bij de Parkschouwburg bij de Plantage Parklaan hield De Kom een vlammend betoog. Hij riep op tot solidariteit met het Surinaamse proletariaat met de woorden: "Ik wil met jullie strijden tegen het imperialisme dat de vijand is van blanke en bruine arbeiders." 

Een jaar later verscheen bij uitgeverij Contact zijn boek 'Wij slaven van Suriname', een persoonlijke en politieke aanklacht tegen racisme en uitbuiting.

Waar veel havenwerkers zich solidair verklaarden met hun koloniale kameraden, zag hoofdcommissaris Versteeg hen als onbeschaafd, primitief en gevaarlijk. Hoewel het destijds om hooguit vijftig mannen ging, trok hij alles uit de kast om hun het werken en leven in Nederland onmogelijk te maken.

Vooral hun populariteit bij het (vrouwelijke) uitgaanspubliek was hem een doorn in het oog. Als musici, portiers, kelners, en dansers in nachtclubs rond het Rembrandtplein, zoals the Negro Palace en de Negro Kit Cat Club, introduceerden zij Amerikaanse jazzmuziek en nieuwe dansstijlen. Om deze volgens Versteeg 'funeste invloed via muziek en dans' tegen te gaan, werden deze clubs in 1937 gesloten en verloren Surinaamse immigranten hun werk.

Dat 85 jaar later een in Paramaribo geboren zanger op een prestigieus internationaal podium in de voetsporen van De Kom zou treden, had Versteeg nooit kunnen vermoeden. En zo laat de geschiedenis zien dat de huidige Black Lives Matter niet alleen Amerikaanse maar evenzeer diepe Nederlands-Caraïbische wortels heeft.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief