Piet Rietman

Ook brede welvaart is niet voor iedereen

20 mei 2021 09:40

Stel: je behoort tot het relatief kleine clubje Nederlanders dat werkgever, belegger of huisbaas is. Hoe kijk je dan naar de economie? Waarschijnlijk kijk je dan vooral naar bedrijven en hoeveel geld die verdienen. Het is dan in jouw belang dat we een indicator voor de economie gebruiken die laat zien dat de totale economie groeit, maar waaruit niet af te leiden is dat werknemers er niet zoveel op vooruit gaan.

De indicator van dit kleine clubje noemen we het bbp: het bruto binnenlands product.

De economie definiëren op een manier die jou uitkomt is niet per sé iets slechts. Er zullen ook niet altijd kwade intenties achter zitten. Het kan zelfs zo zijn dat je het niet door hebt. Want hoe je naar iets kijkt wordt nu eenmaal gevormd door wie je bent.

Het is hooguit kwalijk dat het bbp door de rest van de samenleving is geaccepteerd als manier om naar de economie te kijken. Duiders zijn daar instrumenteel in. De analist, de journalist en de econoom zijn allemaal werknemers, net als de meeste mensen. Toch verspreiden ze vaak het wereldbeeld van de werkgever, de belegger of de huisbaas.

Het is daarom een stap vooruit dat niet elke duider zo’n instrumentele rol aanneemt. Er is inmiddels een koor van critici op het bbp. Grote gemene deler: ze hangen het brede welvaartsdenken aan. De gedachte dat het om meer gaat dan alleen geld. Dat we onze vooruitgang ook moeten meten aan de hand van zaken zoals geluk, gezondheid en sociale cohesie.

Mijn aarzeling bij het concept brede welvaart is dat het allerlei discussies op één hoop gooit.

Zo kun je stellen dat het bbp de productiviteit niet goed meet. De inkomens van brievenbusfirma's zitten er bijvoorbeeld in, waardoor het bbp te hoog is en te veel schommelt. En je kunt je afvragen wat de rol van financialisering is: is geld verdienen met geld net zo waardevol als investeren in werknemers, machines en innovatie? Daarna komt de vraag waarom productiviteit 'de economie' is. Waarom noemen we de consumptie of de lonen niet 'de economie'? Maar ook dan blijft de vraag waarom we naar materiële zaken kijken en niet naar immateriële waarden zoals geluk of gezondheid.

Ik tel minstens vier discussies waarmee in één keer wordt afgerekend door van bbp naar brede welvaart te gaan. Staan de aanhangers van brede welvaart achter alle tussenliggende overwegingen?

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Brede welvaart' voor het eerst weer hoger dan voor economische crisis

Ik sta achter de eerste drie, maar bij de vierde – dat we meer naar immateriële waarden moeten kijken – heb ik mijn vraagtekens. Naar immateriële waarden kunnen kijken is een privilege dat ontstaat binnen materiële randvoorwaarden.

Is je ijskast gevuld, de huur betaald en ben je schuldenvrij? Dan kun je je meer druk maken om je geluk, gezondheid en sociale netwerk dan als die basis er niet is. Wijzen op immateriële waarden zonder iets aan materiële randvoorwaarden te doen is het paard achter de wagen spannen. Bovendien zijn die immateriële waarden veel subjectiever dan iets kwantificeerbaars als lonen.

Want wie stelt vast dat gezond leven 'goed' is? Ik vind het eerlijk gezegd nogal bevoogdend. Het doet me denken aan de verhevenheid waarmee progressieve stedelingen spreken over de mensen aan de andere kant van de sociaal-culturele kloof. In plaats daarvan kun je beter zorgen voor een basis waarop mensen zelf hun eigen keuzes maken. Als die basis goed is, zul je zien dat die keuzes volgen.

Niet dat ik de brede welvaartsdenkers verhevenheid in de schoenen wil schuiven. Wel wil ik er op wijzen dat een immateriële kijk op de economie vooral gedijt bij een klein clubje: de hogere middenklasse. Net als het bbp is dat dus een kijk op de economie die niet voor iedereen is.

Laten we beginnen te stellen dat het goed gaat met de economie als de lonen, pensioenen en uitkeringen minimaal net zoveel stijgen als de totale groei. Een behoorlijk objectieve indicator. Als deze indicator een tijdje in de plus staat verbeteren de subjectieve uitkomsten vanzelf.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief