Piet Rietman

Wat kunnen we leren van de bankier van het verzet?

06 mei 2021 10:25

Rondom vier mei regent het films, artikelen en tv-programmas over heldendaden en persoonlijke tragedies. Romantiek, spanning en ellende. Principes en verraad. Dat heeft een belangrijke functie: het vertellen van een verhaal dat verteld moet blijven worden.

Zoals het verhaal van Gijs en Walraven van Hall, te zien in de film 'Bankier van het verzet'.

De bezetter sneed de inkomsten van de families van Nederlandse zeelieden af. Zij hielpen namelijk de geallieerden. Daarnaast verloren gezinnen hun kostwinner doordat die was gearresteerd of ontslagen, vanwege de Februaristaking. Daarbij legden inwoners van diverse dorpen en steden hun werk neer om zo te protesteren tegen de Jodenvervolging.

Genoeg reden voor bankier Walraven van Hall om samen met anderen tot het inzamelen van geld over te gaan. Een activiteit die dankzij van Hall zijn beurs- en bankkennis al snel omsloeg in een uitgebreid systeem van fraude, wisseltrucs en garanties. In dit Nationaal Steunfonds ging uiteindelijk 84 miljoen om. Wat vervolgens weer aangewend werd voor steun aan onderduikers, verzetsgroepen en voor de Spoorwegstaking van 1944.

Tien van de twaalf banken die door van Hall werden benaderd hielpen hem. Net als belastingambtenaren. En Cornelis Wilhelmus Ritter, kassier-generaal van De Nederlandsche Bank, door de kluis te openen zodat staatsschuldbewijzen konden worden geruild voor vervalsingen.

Stakers, bankiers en zeelui. Die uit persoonlijke overtuiging handelden, hun leven riskeerden, bang waren. Die verhalen hebben voortgebracht die we nu nog steeds vertellen. Uit die verhalen en van die persoonlijke overtuigingen kunnen we leren.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Opa Piet', de stille oorlogsheld van de Waalsdorpervlakte – zijn familie wist 75 jaar van niets

We kunnen ook leren van wat ze concreet deden. Ze creëerden de materiële omstandigheden die de koers van onze geschiedenis hebben bepaald. Op beslissende momenten is er heroïek, twijfel en angst. Ontstaan er anekdotes en persoonlijke trauma's. Maar daaronder zit een heel andere laag. Zeelieden brengen troepen en brandstof van A naar B. Stakers zorgen ervoor dat de oorlogseconomie hapert, al is het maar voor één dag. En die bankkluis moet gewoon open. Wie zorgt voor zulke tastbare zaken, wordt het gezicht van een historische ontwikkeling.

Het verloop van de geschiedenis wordt uiteindelijk niet bepaald door ideeën, personen of gebeurtenissen. Maar door een materiële onderstroom: geld, voedsel, wapens. Bezitsverhoudingen. Personen zijn slechts instrumenteel, al vereist het veel lef om dat te zijn op een moeilijk moment.

Van de bankier van het verzet kunnen we leren om op zon materialistische manier naar de geschiedenis te kijken. Dit betekent overigens ook dat we mensen moeten eren die met concrete handelingen de geschiedenis in beweging hebben gezet. Niet alleen de mensen die opriepen tot de Februaristaking, maar ook de anonieme trambestuurder die voor één dag in de remise bleef. Niet de alleen de kapiteins van de koopvaardij, maar ook de matrozen.

En naast de helden Gijs en Walraven van Hall, met hun terechte aandacht, zouden we eens moeten kijken naar die man die de kluis open deed. Cornelis Wilhelmus Ritter. De man die met één concrete daad de geschiedenis in beweging zette. Heeft hij eigenlijk een biografie, een plaquette of een kunstwerk?   

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief