Nora Neuteboom

Economen past bescheidenheid, zeker in deze crisis

04 maart 2021 07:10

De afgelopen weken is er nogal wat commotie ontstaan omtrent het plan van HerstelNL. Als het aan HerstelNL had gelegen was de economie sinds deze week weer opengegaan en leefden we nu in een gescheiden samenleving: de kwetsbare, ouderen en zieken in een bubbel, en de overige mensen in de andere bubbel.

Ik ga hier niet uitweiden waarom dat geen goed plan is. Daar heeft Paul Scheffer in NRC Handelsblad afgelopen week al een uitstekende column over geschreven.

Wel wil ik stilstaan bij een element van de discussie: de rol van economen in het publieke debat. "Natuurlijk zien economen de onzekerheden van hun discipline, toch spreken ze in het publieke debat iets te vaak met het air van exacte wetenschap", aldus Scheffer.

Die uitspraak is ongelofelijk raak. Juist nu. 

De coronacrisis is een bijzondere crisis. Natuurlijk, elke crisis is bijzonder en heeft z'n eigen dynamiek. Maar de coronacrisis is extra bijzonder omdat alle economische 'waarheden' op losse schroeven komen te staan.

Economen gebruiken vaak modellen om de toekomst te voorspellen. Sommige modellen gaan uit van historische verbanden. Ze zoeken als het ware naar een vergelijkbare situatie, een aantal jaar geleden, en extrapoleren dat naar de toekomst.

Deze modellen zijn momenteel onbruikbaar. De Spaanse griep dateert al meer dan 100 jaar geleden en toen bestond het concept bruto binnenlands product nog niet, dus hebben we daarover geen data.

Andere modellen gaan uit van een structuur van economische relaties. Het zijn vergelijkingen die variabelen aan elkaar relateren. Bijvoorbeeld: als de werkloosheid oploopt, dan gaat de consumptie omlaag. En: als de consumptie omlaag gaat, dan gaat inflatie omlaag.

Ook deze modellen laten het grotendeels afweten tijdens de coronacrisis. Want economische verbanden die in 'normale' tijden gelden, worden nu abrupt verstoord.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Moe, moedeloos, de rek is eruit – jongeren kunnen lockdown niet meer aan

Laten we het voorbeeld hierboven even uitwerken: de werkloosheid is nauwelijks gestegen afgelopen jaar: van 3,2 procent aan het einde van 2019 naar 3,6 procent in 2020. De consumptie? Die zag de grootste krimp ooit gemeten. En de inflatie? Die doet het dan weer best prima: schommelt zo rond het tienjaarsgemiddelde. 

Je hoeft geen volleerd econoom te zijn om te bedenken hoe dat komt. De winkels zijn dicht en dus kunnen consumenten geen geld uitgeven. Bovendien heeft het steunpakket van de overheid, met name de NOW, ervoor gezorgd dat heel veel Nederlanders hun baan hebben weten te behouden. Het enorme opkoopprogramma van de ECB zorgt dat inflatie niet verder wegzakt.

Natuurlijk zijn er modellen die sommige van de bovenstaande factoren meewegen. Maar een feit is dat de wereld te complex is om volledig te vatten in statistische relaties. Nog een feit: modellen geven ons nu nog minder dan tijdens 'normale' tijden houvast.

Veel economen voorspellen dat het aantal faillissementen en de werkloosheid zullen oplopen in 2021, zeker als het steunpakket van de overheid wordt afgebouwd. We bestuderen liquiditeitsposities van bedrijven, aangekondigde reorganisaties en rekenen uit hoeveel werknemers momenteel indirect loon doorbetaald krijgen van de overheid.

We kijken naar high frequency data zoals pintransacties en credit- en debetstromen op bedrijfsrekeningen en werken scenario's uit. Het geeft ons een indicatie. Met een koevoet tussen de deur kunnen we door een nauw spleetje kijken wat zich aan de andere kant bevindt.

Maar meer dan dat is het ook niet. En of faillissementen en de werkloosheid inderdaad zullen oplopen in 2021 is op z'n zachts gezegd onzeker.

Sommige economen spreken niet met de air van de exacte wetenschap, maar plaatsen na elke zin een komma, om vervolgens hun zin af te maken met 'maar dit is onderhevig aan grote onzekerheid'.

Irritant natuurlijk, maar ze hebben wel gelijk.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief