Joeri de Wilde

Waarom rechts voorstander zou moeten zijn van 'de vervuiler betaalt'

16 februari 2021 07:14

Je zou haast denken dat de aankomende verkiezingen niet meer dan een verplicht tussendoortje zijn, zo tussen alle lockdown- en vaccinatieperikelen in. Tot dusver is er nauwelijks media-aandacht voor iets anders dan corona.

En dat terwijl de verkiezingsuitslag in grote mate bepaalt of we de Nederlandse klimaatdoelen voor 2030 gaan halen. Een regering die dat wil, ontkomt niet aan een grootscheepse herziening van het belangrijkste overheidsinstrument voor gedragsbeïnvloeding: belastingen.

We moeten van vooral belasting op arbeid naar: de vervuiler betaalt. Ook rechts kan dit prima aan haar kiezers verkopen. En het smoesje dat we moeten wachten op de rest van Europa gaat dit keer niet op.

De coronacrisis heeft het belang van de verkiezingsuitslag aanzienlijk vergroot. Aankomend regeerakkoord zal namelijk grotendeels bepalen of het economisch herstel groen en inclusief zal zijn, of grijs en gericht op behoud van de status quo.

Inzetten op een duurzaam herstel lijkt vanwege de huidige tijdgeest kansrijker dan ooit. Corona heeft doen beseffen dat ons economische systeem vol doorgeslagen marktwerking niet werkt: weerbaarheid ontbreekt, zwakkeren zijn de dupe en de langere termijn wordt genegeerd, ten koste van toekomstige generaties. De overheid slaagt er tot dusver niet in de ongewenste effecten van dit hyperkapitalisme te corrigeren.

De oorzaak van de gebrekkige bijsturing vanuit de overheid is ons ouderwetse belastingstelsel. Belastingen zijn een van de effectiefste middelen om gedrag te sturen, maar het huidige systeem is helaas nog steeds voornamelijk gericht op belastingopbrengsten uit economische activiteit, en dan vooral arbeid.

Vervuiling en gebruik van natuurlijke hulpbronnen worden daarentegen niet of nauwelijks belast.

Dit heeft geleid tot een lineaire economie: weggooien en opnieuw kopen is goedkoper dan hergebruiken. Circulaire bedrijven (denk aan reparatiediensten) zijn immers vaak arbeids- en kennisintensiever en daarom duurder dan hun minder duurzame tegenhangers (bijvoorbeeld producenten van goedkope kleding in lagelonenlanden) die lagere kosten hebben omdat ze 'gratis' kunnen vervuilen en verbruiken.

Als we, zoals de overheid zich ten doel heeft gesteld, in 2050 inderdaad volledig circulair willen zijn, dan moet er een drastische verschuiving plaatsvinden: van belasting op arbeid naar belasting op vervuiling en verbruik.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Onderzoek: nog lange weg te gaan naar circulaire economie

Dit is precies de boodschap van het onlangs verschenen Deltaplan Belastingen voor een Circulaire en Sociale Economie. Dit rapport van onafhankelijke denktank The Ex'Tax Project stelt dat circulaire groei momenteel wordt tegengewerkt door financiële prikkels in het belastingstelsel.

De voorgestelde belastingverschuiving zou aan de basis kunnen staan van een verandering naar een meer circulaire economie. Daarnaast zou door de lastenverlichting op arbeid de koopkracht van alle inkomensgroepen stijgen, zo tonen doorrekeningen. De laagste inkomensgroepen zouden relatief het meest profiteren.

Tot dusver durfden vooral rechtse partijen zo'n ingrijpende circulaire belastinghervorming niet aan, ondanks een vergroot maatschappelijk draagvlak. De reden: angst voor hevige weerstand vanuit lagere inkomensgroepen (PVV), ondernemers (VVD), boeren (CDA) en klimaatsceptici (FvD).

Maar naast de genoemde koopkrachtverbetering voor vooral lagere inkomensgroepen leidt de voorgestelde belastinghervorming, wanneer gecoördineerd met de EU, ook nog tot meer werkgelegenheid in elke sector.

Een bijbehorende enquête laat bovendien zien dat 96 procent van de ondervraagde ondernemers voor een dergelijke belastingverschuiving is. Deze feiten zouden de grootste bezwaren van de rechtse partijen moeten wegnemen.

Coördinatie binnen de EU is zeker vereist, anders verzwakken we onze concurrentiepositie terwijl de vervuiling buiten de landsgrenzen vrolijk doorgaat.

Toch kan Nederland direct beginnen met het geleidelijk invoeren van een circulaire belastinghervorming, juist omdat een dergelijke hervorming er een van de lange adem is.

Terwijl we ons nationaal voorbereiden en beginnen met invoering van relatief eenvoudige beleidsopties, kan tegelijkertijd worden gezocht naar een breder draagvlak binnen de EU, met als ruggensteun de Europese Green Deal. Deze Europese lobby zou een belangrijk onderdeel moeten zijn van de nationale hervormingsplannen.

De ambitieuze Nederlandse doelstelling in 2050 volledig circulair te zijn, verplicht ons een voortrekkersrol te vervullen. Tijd voor een regering die daad bij woord voegt.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief