Leo Lucassen

Met excuses voor slavernij lezen we niet onze voorouders maar onszelf een les

15 februari 2021 07:14

Hoe zinvol is het om excuses te maken voor wandaden van je voorouders? Is het eind niet al gauw zoek? Want er is nogal wat misgegaan in het verleden. Veel politici zijn bovendien huiverig omdat het tot schadeclaims kan leiden, dan wel dat een deel van de kiezers het overdreven of juist onnodig polariserend vindt.

En als laatste verdedigingslinie is er altijd nog de tijdgeest. Wie zijn wij om met de normen van nu het gedrag van anderen in het verleden te beoordelen?  

Al deze elementen vinden we terug in de verklaring van premier Rutte afgelopen vrijdag dat zijn demissionaire kabinet geen excuses zal aanbieden aan de nazaten van tot slaaf gemaakten in Suriname, de Antillen of Indonesië. Natuurlijk, er is begrip en slavernij is uiteraard verwerpelijk, maar het ook wel erg lang geleden en het zou tegenstellingen maar onnodig aanwakkeren, aldus de premier.

Op deze argumenten is nogal wat aan te merken. Om te beginnen gaat het er niet om het voorgeslacht 'de les te leren', maar om de eigen kennis bij te spijkeren en op grond daarvan de langetermijngevolgen van een zeer ingrijpend en ontmenselijkend systeem onder ogen te zien.

Want minstens zo belangrijk als wat er toen is gebeurd, is hoe slavernij het heden bepaalt. Zowel voor de nakomelingen van tot slaaf gemaakten als de rest van de bevolking.

In de afgelopen jaren hebben historici veel nieuwe feiten boven water gehaald, waardoor ons inzicht in de economische, culturele en sociale gevolgen aanmerkelijk is toegenomen. Zo blijkt uit nieuwe studies naar steden als Amsterdam, Rotterdam en Middelburg dat de stadsbesturen tot over hun oren betrokken waren bij de handel in slaven en bij het verhandelen van de producten die door slaaf gemaakten naar Nederland werden vervoerd en hier met grote winsten verkocht. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Hou op BLM-beweging te criminaliseren

Die winsten werden voor een deel via bekende bankiershuizen als Mees en Hope en Insinger weer gebruikt om op grote schaal te investeren in plantages.

En het beperkte zich niet tot de elite. De gehele stedelijke samenleving was ervan doordesemd: soldaten, zeelieden, predikanten en vele anderen waren direct of indirect bij het slavernij-complex betrokken.

Het gaat er dus niet zozeer om voorouders - die bovendien al lang en breed dood zijn - de les te lezen, maar om zelf nieuwe lessen te leren.

Deze slavernij gerelateerde activiteiten mogen dan ver in het verleden liggen, met gevolgen eraan hebben veel nakomelingen dagelijks te maken. Want de structurele ongelijkheid en de racialisering van het mensbeeld die eruit voortvloeiden, verdwenen geenszins met de afschaffing van de slavernij in 1860 in Nederlands-Indië en drie jaar later in het Caribisch gebied.

Het ingebakken racisme tegen burgers met een andere huidskleur mag minder fundamenteel zijn dan in de Verenigde Staten, waar slavernij een binnenlands fenomeen was, ook in Nederland gaat het verder dan flauwe grappen en relatief onschuldige stereotypen. Zo weten we inmiddels hoe instituties, bewust of onbewust, burgers met een andere huidskleur discriminerend hebben behandeld.

Denk aan de Kindertoeslagaffaire bij de Belastingdienst, etnisch profileren door de politie en systematische discriminatie door werkgevers. Om nog maar te zwijgen over racistische reacties op de Black Lives Matter en Kick Out Zwarte Piet-bewegingen, of het onversneden racisme binnen het Forum voor Democratie.

Minstens zo belangrijk als excuses, zeker als die niet verder gaan dan een gemakkelijke aflaat zoals in de Verenigde Staten, zijn de erkenning van het onrecht en de oprechte wil om racisme en de daarmee samenhangende ongelijkheid structureel aan te pakken.

Alleen dan geeft een samenleving een belangrijke verbindende boodschap die getuigt van empathie voor de nakomelingen van tot slaaf gemaakten. En die daarnaast laat zien dat zij echt werk wil maken van inclusiviteit en sociale rechtvaardigheid.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief