Piet Rietman

Waarom een hogere AOW goed is voor het economisch herstel

11 februari 2021 07:23

We hebben een periode achter de rug waarin op een vervelende manier over ouderen werd gesproken. Het belang van de economie werd vaak afgewogen tegen het belang van ouderen om tegen het virus beschermd te worden. Een tegenstelling die om meerdere redenen niet klopt.

Zo kan een besmette oudere ook weer een jongere besmetten. En, wat conceptueler gedacht, gaat economie over het voorzien in behoeften door te kiezen uit verschillende (schaarse) mogelijkheden. Gezondheidszorg is dus onderdeel van de economie.

Tot slot zou je nog kunnen zeggen – het meest voor de hand liggende argument – dat economische overwegingen even wat minder belangrijk zijn nu.

Deze hele discussie lijkt bijna achter de rug. Het vaccinatieprogramma is op snelheid gekomen en het ene na het andere leeftijdscohort krijgt een prik. Hopelijk is dat een extra reden voor iedereen om zich strikt aan de coronamaatregelen te houden: hoe erg zou het zijn als je een week voordat je aan de beurt bent, nog besmet raakt?

Het spijt me te zeggen dat we het daarna toch over het economisch belang van ouderen moeten blijven hebben. Want zodra de horeca en winkels weer opengaan, moeten we nog wel geld hebben om daar uit te geven.

Zonder consumptie geen economisch herstel. En voor consumptie geldt: hoe lager het inkomen, hoe groter het gedeelte van het inkomen dat besteed wordt aan consumptie. Dat geldt voor werknemers en uitkeringsgerechtigden, maar zeker ook voor gepensioneerden.

Laten we er twee als voorbeeld nemen.

Anja (79) en Dirk (78) komen vaak in hetzelfde café. Anja is alleenstaand en woont in een afbetaalde koopwoning. Ze ontvangt 1218,19 euro netto AOW, 2000 euro aanvullend pensioen en 200 euro dividend uit haar aandelenpakket van een ton. Dirk is alleenstaand, betaalt 600 euro huur per maand, ontvangt 1218,19 euro netto AOW en heeft 800 euro aanvullend pensioen. Zowel Anja als Dirk hebben kinderen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kan de AOW-leeftijd ook weer omlaag als we minder oud worden?

Wat gebeurt er in dit café als het volgende kabinet de AOW voor een alleenstaande verhoogt naar 1400 euro? Anja zal waarschijnlijk, zo weten we uit onderzoek naar consumptiegedrag, grotendeels hetzelfde blijven bestellen. Er is een kans dat ze naast haar koffie en taart nu ook een borreltje bestelt, maar waarschijnlijk blijft er gewoon wat meer over elke maand. Dan gaat er uiteindelijk wat meer via een schenking, of de erfenis, naar de kinderen.

Bij Dirk is de kans veel groter dat er wat verandert in de consumptie. Naast zijn gebruikelijke kop koffie is er nu ruimte voor een stukje taart.

Er zijn natuurlijk meer effecten dan dit: Anja zou misschien minder beleggen als ze geen kinderen had, Dirk ervaart misschien geen ruimte voor een stukje taart als hij in de krant leest dat het slecht gaat met de economie.

Maar feit is dat er veel Anja's en Dirken zijn: samen zorgen ouderen voor bijna een derde van de consumptie. Binnen die consumptie speelt een extra euro inkomen voor Dirk een grotere rol dan een extra euro voor Anja. Kun je geen betere manier vinden om de AOW-verhoging (deels) te financieren, dan zou je dus binnen de AOW kunnen herverdelen van Anja naar Dirk.

Precies de reden waarom sommige politieke partijen niet alleen de AOW willen verhogen, maar tegelijkertijd de AOW-premie gelijk willen houden. Een AOW-verhoging is op zichzelf al nivellerend (omdat iedereen hetzelfde bedrag ontvangt), maar als je de premie gelijk houdt dragen vooral rijkere mensen, en dus ook rijkere ouderen, er via de inkomstenbelasting aan bij. 'Fiscaliseren' heet dat, en het is dan nóg nivellerender.

Net als rondom het vaccin en de lockdownmaatregelen moeten we ons eerst afvragen: wat willen we als samenleving? Wat vinden we rechtvaardig? Hoe gaan we het organiseren? Maar na die politieke vragen volgt een economische vraag, waarop het antwoord positief uitpakt voor lage inkomens.