Joeri de Wilde

Voelden we maar net zo veel urgentie bij klimaatverandering

23 januari 2021 15:03

We konden er rond de jaarwisseling niet omheen: voorspellingen over een nieuwe, op handen zijnde roaring twenties nadat we allemaal zijn gevaccineerd. Dergelijke vooruitblikken zouden een hoopvolle werking moeten hebben, maar leiden bij mij eerder tot een gevoel van fatalisme.

Want hoewel klimaatverandering regelmatig ter sprake komt, spreekt uit geen van de voorspellingen de noodzakelijke urgentie over twee dringende existentiële dreigingen. En dat terwijl de gevolgen van klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit vele malen groter zijn dan die van de huidige pandemie.

In 2021 hebben we dus behoefte aan activistische wetenschappers die ons doen inzien dat we dit decennium niet feestend kunnen doorbrengen, maar juist in crisismodus moeten blijven.

Het afgelopen jaar heeft ons laten zien dat zowel beleidsmakers als burgers tot heel veel in staat zijn bij een zichtbare dreiging. Schokkende beelden van lijken op straat in Italië en overvolle Nederlandse ziekenhuizen zorgden voor drastische lockdownmaatregelen en een eensgezindheid onder de Nederlandse bevolking.

Internationale samenwerking leverde in sneltreinvaart meerdere bruikbare vaccins op. En de ongekend zware economische crisis namen we voor lief, evenals de snel oplopende staatsschuld. De enorme steunpakketten vanuit de overheid voor huishoudens en bedrijven waren immers absoluut noodzakelijk, zo liet elk nieuwsbericht ons opnieuw inzien.

Voor minder zichtbare en moeilijker te bevatten dreigingen zijn we echter veel minder bereid offers te brengen. Dan treedt de zogenoemde optimism bias in werking: de neiging van de mens om de ernst van een situatie te onderschatten. Zeker als de gevolgen weinig tastbaar en ver van het bed zijn.

Over het algemeen komt deze bias goed van pas; zonder zouden we ons zorgen maken over allerlei zaken waarop we totaal geen invloed hebben. Maar voor existentiële bedreigingen die alleen door acuut en fors menselijk ingrijpen kunnen worden voorkomen, is dit natuurlijke afweermechanisme een groot probleem.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Krijgen we spijt van die gigantische schuldenberg?

Vorige week publiceerden zeventien vooraanstaande wetenschappers een ontnuchterend onderzoeksrapport. In het rapport lezen we dat de gevolgen van klimaatverandering en verlies van biodiversiteit nog veel gevaarlijker zijn dan momenteel algemeen wordt verondersteld. De gevolgen zijn zo groot dat zelfs experts de omvang ervan maar moeilijk kunnen bevatten.

Dit geeft te denken: als het voor experts al nauwelijks te behappen is, hoe moeten beleidsmakers en burgers hier dan toe in staat zijn? Dit raakt dan ook aan de boodschap van de wetenschappers: zolang we de omvang van een dreiging niet kunnen bevatten, zullen getroffen maatregelen altijd tekortschieten. Het begint dus allemaal met het creëren van meer begrip, waaruit dan een gevoel van urgentie moet voortvloeien.

Maar wie moet deze bewustwording en het daarbij horende gevoel van urgentie dan aanwakkeren? De wetenschap zou veel meer van zich moeten laten horen, zo betogen de zeventien wetenschappers. Ik ben het daar helemaal mee eens. Wetenschappers zouden de kloof tussen beleidsmakers en burgerlijke actiegroepen moeten dichten.

Onderzoek toont namelijk dat activistische bewegingen zoals bijvoorbeeld Extinction Rebellion heel effectief zijn om met relatief weinig mensen een politieke verandering te bewerkstelligen. Vaak worden dit soort bewegingen echter niet serieus genomen, deels door onkunde binnen de beweging.

Hier zouden wetenschappers van dienst kunnen zijn: enkel hun aanwezigheid zal de legitimiteit van een beweging bij het grote publiek vergroten, en met hun kennis en vaardigheden kunnen wetenschappers tevens sturen op inhoud en organisatie en dienen als woordvoerders in de media.

Breder getrokken zouden alle experts met een platform meer van zich moeten laten horen, om zo een gevoel van urgentie te creëren. Alleen op deze manier kunnen daadwerkelijk proportionele acties worden afgedwongen.

Vandaar mijn goede voornemen voor 2021: meer begrip creëren voor de omvang van de gevolgen van de klimaat- en biodiversiteitscrisis, allereerst bij mezelf. U zult via deze column dan vanzelf merken hoe het staat met mijn gevoel van urgentie.