Patrick Wessels

Lieten we ons maar wat meer manipuleren door de overheid

01 december 2020 06:13

Afgelopen vrijdag riep de burgemeester van Rotterdam al vroeg op om niet meer naar de stad te komen voor Black Friday-koopjes. Het was veel te druk in de stad. Niet veel later moesten de winkels zelfs vervroegd sluiten, als ultieme redmiddel om een coronacluster te voorkomen.

En wat gebeurde er de zaterdag daarop? Het werd nóg drukker. Zowel in Rotterdam als in Amsterdam, Eindhoven en in een aantal andere steden.

Psychologisch is dat niet zo vreemd. Immers, zodra wordt opgeroepen om vooral weg te blijven omdat het ergens te druk is, dan wil je daar natuurlijk ook naartoe. Het is niets minder dan een rode lap voor ons brein, omdat het daar waar het druk is waarschijnlijk heel bijzonder moet zijn. Anders zouden al die anderen er ook niet zijn, toch? Je wilt voorkomen dat jij achter het net vist terwijl anderen de beste aanbiedingen van het jaar scoren.

Het is beïnvloeding van gedrag, maar in precies de verkeerde richting. De oproep van burgemeesters om niet meer te komen is goed bedoeld, maar een jammerlijk voorbeeld van schaarste en sociaal bewijs. De overgebleven aanbiedingen zijn schaars, dus die ervaren we als waardevoller. En sociaal bewijs toont aan dat het blijkbaar normaal is om met hele massa's op de zogenaamde koopjes te gaan jagen.

Bedrijven lijken het manipuleren van ons gedrag een stuk beter te begrijpen dan de burgemeesters. Merken, winkeliers en complete ketens leggen ons in de luren met hun zogenaamde aanbiedingen, slimme prijsstrategieën en opvallende rode en gele sales-borden die helemaal niet passen in hun huisstijl. We vinden het allemaal prima, omdat je brein je slim wijsmaakt dat jíj daar natuurlijk niet intrapt. Wel dus.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Het stomste cadeau dat je van iemand kunt krijgen

Ondanks die doorlopende beïnvloedingen van bedrijven moeten we daar bij de overheid niks van hebben. Zodra die een poging doet is het 'betutteling' en zijn het 'Noord-Koreaanse praktijken'. Zelfs als wordt geprobeerd ons gezonder te laten eten, meer te laten sporten en wat extra geld opzij te zetten voor later.

Beïnvloeding en de overheid mogen op geen enkele manier met elkaar in verband worden gebracht. Terwijl een beetje meer beïnvloeding van gedrag een geweldige oplossing zou zijn voor de huidige coronaproblemen.

Natuurlijk is onze vrijheid fantastisch en bepaal je het liefst zelf wat je doet en koopt. Maar als merken ons dagelijks mogen manipuleren, waarom zou de overheid er dan niet voor mogen zorgen dat we wat meer thuisblijven als dat weer even nodig is?

Recent onderzoek door een aantal wetenschappers in Nederland laat bovendien zien dat onze ervaren vrijheid (het gevoel van autonomie) helemaal niet zo snel in het gedrang komt als veel mensen denken. Zelfs deelnemers aan experimenten die letterlijk lazen dat ze werden beïnvloed rapporteerden geen gebrek aan ervaren vrijheid. De gebruikte nudges waren effectief, zonder dat ze tot weerstand leidden. 

Laat je dus eens wat meer manipuleren. En dan niet om na een veel te drukke vrijdag op de zaterdag nog massaler te gaan winkelen, maar door onze minister-president en z'n team wat meer vrijheid te geven om de gedragsteugels verder aan te trekken. Want gedragsmanipulatie door de overheid is, zeker nu, zo slecht nog niet.