Cody Hochstenbach

De hypotheekrenteaftrek: een dure manier om de woningmarkt om zeep te helpen

10 augustus 2020 06:23

We hebben in Nederland, net als elders, een rotsvast geloof in de koopwoning. Woningbezit zou een heilzame werking hebben: het zou mensen trots, verantwoordelijk en zelfstandig maken. Het zou bovendien de weg naar verheffing en emancipatie plaveien.

Zulk geloof is niet zozeer gebaseerd op vanzelfsprekende feiten maar eerder het resultaat van wat in feite een knap staaltje marketing is. Er is een ideologisch luchtkasteel opgetuigd dat ons doet geloven dat kopen superieur is aan andere woonvormen, huren in het bijzonder.

De overheid is er veel aan gelegen woningbezit te stimuleren. Zij dit doet middels allerlei financiële en fiscale prikkels, met als gevolg dat inmiddels het merendeel van de Nederlandse bevolking, bijna zestig procent, woningbezitter is.

De meeste mensen kopen een woning met een hypotheek, en maken daarom aanspraak op de hypotheekrenteaftrek. Het idee van deze aftrek klinkt aantrekkelijk: subsidieer woningbezit, en meer mensen zullen kunnen kopen en dus genieten van alle veronderstelde voordelen.

Maar helaas, zo werkt het niet.

Econoom Matthijs Korevaar wees op Twitter op een nieuwe Deense studie die laat zien dat de hypotheekrenteaftrek eigenwoningbezit helemaal niet bevordert.

Wat doet aftrek dan wel?

Allereerst drijft het de woningprijzen op. Dat werkt als volgt: de aftrek komt tegemoet in een deel van de maandlasten, wat betekent dat huishoudens met hetzelfde budget een duurdere woning kunnen kopen. En dat doen ze ook. Zij gaan op zoek naar een grotere en duurdere woning, maar gaan ook simpelweg meer betalen voor hetzelfde huis.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Het Rijk verwaarloost doelbewust de Nederlandse volkshuisvesting

Hogere prijzen maken het nóg moeilijker een woning te kopen en is vooral voor koopstarters vervelend. Zij komen er niet tussen. Begin 2020 lag de gemiddelde prijs voor een koopwoning op 325.000 euro – ver buiten bereik van het modale inkomen. Bovendien betekenen hogere prijzen weer hogere maandlasten, waardoor de hypotheekrenteaftrek woningbezit uiteindelijk helemaal niet betaalbaarder maakt.

Prijsopdrijving gaat hand in hand met hogere hypotheekschulden. Meer schuld stelt huishoudens bloot aan grotere risico's: wat als je je baan verliest en de hypotheek niet meer kan ophoesten? Hogere hypotheekschulden brengen daarnaast ook collectieve systeemrisico’s met zich mee: ze beïnvloeden verhuisgedrag en bestedingspatronen, en daarmee de hele economie.

Dit zijn stuk voor stuk geen verrassende bevindingen, maar het is goed om ze nogmaals ter harte te nemen. De conclusie is dan ook simpel: schaf de hypotheekrenteaftrek af, en je krijgt er een beter functionerende woningmarkt voor terug. Uiteindelijk profiteert iedereen.

Daar komt nog eens bovenop dat de hypotheekrenteaftrek een bijzonder dure grap is. Momenteel kost het de schatkist jaarlijks zo'n negen miljard euro. Met die miljarden kun je heel veel nuttige dingen doen.

Je zou bijvoorbeeld flink kunnen investeren in de bouw van broodnodige betaalbare huurwoningen, iets wat de verhuurdersheffing (een belasting op betaalbare huurwoningen van zo'n twee miljard euro per jaar) momenteel frustreert.

Met negen miljard euro – een enkel jaar hypotheekrenteaftrek, meer niet – zou je in één klap dakloosheid in Nederland tot het verleden kunnen laten behoren.

De reden dat de aftrek niet verdwijnt is simpele politiek. Het merendeel van de Nederlandse bevolking heeft een koopwoning en ziet de aftrek liever niet verdwijnen. Geruime tijd stond pleiten voor afschaffing dan ook voor electorale zelfmoord. Het H-woord werd zo veel mogelijk vermeden.

De afgelopen jaren zijn er dan toch schoorvoetend stapjes genomen om de aftrek af te bouwen. Dat zijn stapjes in de goede richting, maar alsnog veel te klein.

Een daadkrachtige politiek is nodig; een politiek die niet handelt naar electoraal opportunisme maar naar collectief belang. Een mooie taak voor de nieuwe minister van Wonen in het volgende kabinet, ongeacht haar politieke kleur.