Hans Stegeman

Meer thuiswerken zou slechts het begin moeten zijn

01 augustus 2020 08:30

Als de ervaring van afgelopen maanden iets heeft aangetoond, dan is het wel dat thuiswerken voor grote groepen werknemers goed mogelijk is. Maar voor sommigen gaat dat niet ver genoeg: er verschijnen nu studies dat thuiswerken het nieuwe normaal wordt, omdat het zo fantastisch is.

Maar ho, wacht eens even. Als econoom moet ik dan wel eerst een aantal vragen beantwoord krijgen om daarvan overtuigd te raken: waarom kan dat nu opeens wel? Welke nieuwe baten hebben we ervaren en zijn die ook structureel beter dan de lasten?

Wanneer de antwoorden op deze vragen mij weten te overtuigen, dan zou ik ook graag nog een stapje verder gaan: laten we dan ook all the way die nieuwe thuiswerkeconomie inrichten, op een manier die optimaal is voor de samenleving.

Werkplek te laat aangepast

Het zou raar zijn als thuiswerken nu plotsklaps efficiënter en beter zou zijn dan de manier waarop we tot nu toe hebben gewerkt. Als dat zo zou zijn hadden we dat immers allang gedaan: daar hebben we economische principes voor. Er moeten dus barrières zijn geweest die het coronavirus heeft geslecht door ons te dwingen thuis te zitten.

Cultureel en organisatorisch kan ik me daar wel veel bij voorstellen. We hebben simpelweg te laat onze werkplek aangepast bij onze manier van werken. Nu nog met z'n allen op kantoor zitten is vanuit historisch perspectief helemaal niet logisch.

De werkplaats was daar waar ofwel klanten waren, ofwel de productiemiddelen. Dus een boer op het land, een bakker in de bakkerij en een fabrieksarbeider in een fabriek. Tot een jaar of twintig, dertig, lag het ook nog voor de hand om naar kantoor te gaan: voor de typemachine, voor overleg, en later voor  de computer en de printer.

Andere tijden

Maar die tijd ligt achter ons. Voor productiemiddelen hoeven we niet meer naar kantoor, maar toch deden we dat tot kort geleden wel massaal. Door het gedwongen thuiswerken beginnen we door te krijgen dat het anders kan. Andere zaken – menselijk contact blijft belangrijk – kan ook in twee dagen per week.

Technologisch was er al veel mogelijk. Dat resulteerde niet in grootschalig productief toepassen, omdat we in die analoge groef bleven. Daar heeft de afgelopen periode in ieder geval verandering in gebracht: doordat we gedwongen werden technologie die beschikbaar was op grote schaal te gebruiken, verbeterde de toepasbaarheid ervan en daarmee ook de samenwerkingstechnologie.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Wat is het domst: meer werken of minder?

Thuiswerken levert geld op

Volgens accountantskantoor PWC is het sommetje aan besparingen overduidelijk: als iedereen die thuis kan werken in Nederland (ongeveer de helft van de 9 miljoen werknemers) een dag extra per week gaat thuiswerken levert dat de samenleving zo'n 4 miljard euro op.

Maar kostenbesparing is volgens mij niet waar het echt om gaat. Alleen als het veranderen van werkplek de samenleving in totaliteit beter maakt dan is thuiswerken bestendig.

Een transformatie naar het goede leven

Het goede nieuws is dat thuiswerkers uiteindelijk gelukkiger en productiever (zegt TNO) lijken te zijn. Als dit zo is, dan kunnen we verder. Mijn vervolgidee is dan: kunnen we nog meer veranderen om de maatschappelijke winst nog verder te vergroten?

Is het mogelijk, nu we toch vanuit huis gaan produceren, een groter deel van onze tijd in bepaalde perioden aan andere taken, bijvoorbeeld kinderen of zorg, te besteden? Is het dan ook voor veel meer mensen mogelijk om vrijwilligerswerk in de buurt te doen, nu je er toch vaker bent? Om zo gemeenschappen te versterken, wellicht ook je eigen groentetuintje te onderhouden en zo voor een deel digitale productie samen te laten gaan met lokale productie?

Nieuwe gewoonten

Kortom, kunnen we ons idee van de thuiswerkeconomie verrijken met te kijken wat het nog meer opbrengt voor onze levenskwaliteit? Gewoon, door nieuwe gewoonten in te slijten, zoals we die oude gewoonte van naar kantoor gaan en in de file staan willen verliezen?

Vroeger dachten grote denkers dat wij als mensheid zo slim zouden worden dat we onze materiële welvaart op den duur ook in vrije tijd en aandacht zouden omzetten: meer ontspanning, meer ruimte voor de dingen en zaken waar mensen echt gelukkig van worden. Hopelijk gaat de thuiswerktransitie bijdragen aan de weg naar dat goede leven.