Hans Stegeman

De onzichtbare crisis die nog erger is dan corona

27 juni 2020 09:41

We mogen in Nederland weer langzaam maar zeker eropuit. We kunnen weer genieten van de natuur en het mooie weer. Maar in onze blijdschap daarover vergeten we al snel twee dingen: ten eerste dat we nog steeds midden in de grootste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog zitten. En ten tweede dat die crisis nog niet eens de grootste bedreiging voor onze toekomst is. Dat is namelijk de destructie van ons ecosysteem.

Reusachtige crisis

Eerst maar eens die economie. Nu het leven weer begint te normaliseren en we tegelijkertijd kunnen zien dat de beurskoersen al een tijdje aan het stijgen zijn, denken we al gauw dat het ergste voorbij is. Maar hooguit de gezondheidscrisis is voorbij. De economische problemen zijn legio, maar omdat ze nu nog vooral geconcentreerd zijn bij ondernemers en zzp'ers, vallen ze minder op. De komende tijd zullen de problemen zich echter als een olievlek uitbreiden over de rest van de economie: oplopende werkloosheid, dalende huizenprijzen, faillissementen, lagere lonen en lastenverzwaringen. Het wordt er echt niet leuker op.

Het IMF becijfert dat we in totaal 12,5 biljoen dollar aan economische activiteit verliezen door de coronacrisis. Dit betekent dat we tot eind 2021 naar verwachting ongeveer 7 procent minder economische activiteit hebben dan eerder gedacht. Veruit de grootste naoorlogse crisis.

Adempauze voor de natuur

Aan de andere kant is de terugval in economische activiteit nu juist goed voor onze natuurlijke omgeving. Onze recente, collectieve lockdownervaring maakt dat duidelijk: minder luchtvervuiling, en meer ruimte voor de natuur. Dit is natuurlijk hét bewijs dat economische activiteit grote negatieve effecten heeft op onze natuurlijke omgeving.

Maar met het verminderen van de sociale beperkingen en het toenemen van de economische activiteit is het snel gedaan met de adempauze voor de natuur. Wij en onze economie pikken die ruimte weer in, de natuur kan terug in zijn hok.

Miniatuurvoorbeeld
Bekijk ook deze video over de klimaatcrisis die nu al voelbaar is:

Deze (andere) crisis bedreigt de economie

Dorre vlakte

Vorig jaar lieten wetenschappers van de VN in een uitgebreid rapport al zien dat de belangrijkste bedreiging voor biodiversiteit onze economische activiteit is. De praktijkvoorbeelden daarvan zien we elke dag. Simpel gezegd: als we niet veranderen, dan leven we over enige tijd op een dorre vlakte die we aarde noemen, in een biologische omgeving die bestaat uit enkele sterke planten- en diersoorten die zich makkelijk weten aan te passen.

Een onmeetbare, onmogelijk in geld uit te drukken waarde van het verlies aan natuur. Geen aanlokkelijk vooruitzicht.

Systeemverandering

De cruciale vraag is nu: gaat corona ons op het rechte pad brengen? Dan moet ik toch even mijn geloofsbrieven op tafel gooien. Ondanks dat ik het hoop, geloof ik niet dat menselijk handelen snel en makkelijk verandert. Ook niet als we ervaren dat de adempauze die de natuur was gegund écht helpt. De bedreigingen van het verlies aan biodiversiteit zijn groot, maar abstract en ver weg. En dat betekent, anders dan COVID-19, dat we collectief geen enkele reden zien om ons systeem te veranderen.

Toch er is ook hoop voor de bijtjes en de bloemetjes. De Nederlandsche Bank heeft een rapport uitgebracht waarin ze laat zien dat verlies aan biodiversiteit een groot financieel risico vormt. Dit is, hoop ik, de taal die we nu nodig hebben om het systeem in beweging te zetten. Als zelfs de toezichthouder van de financiële sector zich zorgen maakt, is het risico wellicht toch groter dan menigeen denkt en komt een systeemverandering dichterbij.

Ik voel me bijna als een juichende voetbalsupporter in coronatijd: je hoort hem niet, maar hij is o zo blij.