Welkom bij RTL Nieuws! Hier vind je voortaan al jouw RTL Z nieuws, actuele beurskoersen, nieuwsuitzendingen en meer.

Heb je nog vragen? Check onze FAQ.

×
Leo Lucassen

Corona treft de armsten misschien nog wel het meest

30 maart 2020 06:15

Enkele dagen geleden meldden verschillende media dat veel superrijken in de Rusland complete IC-units met bijbehorende medische staf kopen om zich te verzekeren van de beste medische zorg, mochten zij besmet worden door het coronavirus. Dichterbij huis is het nieuws over de overvolle Londense metro, waar de onderlinge afstand eerder anderhalve centimeter is dan de verordonneerde anderhalve meter.

Beide voorbeelden laten zien dat epidemieën als de huidige niet in alle opzichten de 'grote (sociale) gelijkmakers' zijn waar ze vaak voor worden gehouden. Virussen en bacteriën stoppen weliswaar niet voor het huis van de rijken, besmettelijke ziektes zoals COVID-19 kunnen wel degelijk de bestaande sociale ongelijkheid verdiepen.

Dat was al zo ten tijde van de Spaanse Griep aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. De sterfte was in slechte buurten, waar arbeiders in kleine en slechte woningen op elkaar gepakt zaten, veel hoger dan in rijke delen van de stad. Of het nu in Amsterdam, Chicago of Oslo was, overal sloeg de ziekte veel harder toe onder de ongeletterden en armen.

Maar ook de ongelijkheid tussen landen neemt toe. Zo stierven er tijdens de laatste grote griep-pandemie in 2009-2010 (200.000 doden) in sommige Zuid-Amerikaanse landen twintig keer zoveel mensen dan in Europa en was de sterfte in arme delen van het Verenigd Koninkrijk drie keer zo hoog als in de rijkere.

Ook nu liggen de voorbeelden voor het oprapen. Mensen met laagbetaalde banen en die aangewezen zijn op het openbaar vervoer lopen een veel groter risico dan degenen die comfortabel thuis kunnen blijven of zich per auto verplaatsen. Hetzelfde geldt voor laagbetaalde werkenden in de zorg en bij de politie die door hun werk voortdurende in contact komen met mogelijk besmette mensen.

En wat te denken van de buitenlandse arbeiders in de landbouw en de distributiecentra, die opeengepakt zitten in veel te kleine vakantiehuisjes? Maar het meest treurig is het lot van de tienduizenden vluchtelingen in de toch al primitieve kampen op de Griekse eilanden waar het virus ieder moment  dodelijk om zich heen kan grijpen.

De huidige pandemie laat zien dat het verband met sociale ongelijkheid zich niet beperkt tot  mortaliteit alleen. De – noodzakelijke – beperkende maatregelen treffen degenen die het toch al niet al te breed hebben en zich in een precaire positie bevinden op de arbeidsmarkt veel harder dan anderen.

Nu veel mensen gedwongen thuis zijn verliezen veel schoonmaaksters hun inkomen, en wat te denken van de honderdduizenden zzp'ers die hun opdrachten zien verdampen? Hun vaak toch al niet  florissante  financiële situatie, met nauwelijks buffers, neemt soms dramatische vormen aan. De pandemie legt zo de gevolgen bloot van decennia van neo-liberaal beleid, flexibilisering en precarisering van arbeidsrelaties, schrijnend in beeld gebracht in de laatste film 'Sorry we missed you' van Ken Loach. Overheidsmaatregelen verzachten slechts een deel van de pijn.

Hoe de effecten van de huidige pandemie op andere terreinen zal doorwerken is nu nog moeilijk te voorspellen, maar de Amsterdamse hoogleraar Herman van de Werfhorst maakt zich terecht zorgen over de grote verschillen in de mate waarin ouders hun kinderen kunnen ondersteunen nu de scholen waarschijnlijk maanden dicht blijven. Niet alle ouders kunnen hun kinderen goed helpen en hebben geld voor ipad en laptops

De huidige coronacrisis laat eens te meer zien dat de medische aspecten (tests, vaccins, lock downs etc.) onlosmakelijk verbonden zijn met de sociale en economische verhoudingen. Dat wisten we al, aangezien ook 'gewone' ziektes (van welvaartsziekten in het westen tot malaria en cholera in delen van Afrika en Azië) armen veel zwaarder treffen dan rijken.

Het komt er nu echter op aan om daar nu en in de toekomst ook naar te handelen. Daarvoor zal het onderzoek zich veel meer moeten richten op de vraag in hoeverre sociale en biologische factoren (ondervoeding, slechte behuizing, gebrekkige toegang tot medische zorg) vatbaarheid voor ziektes vergroten. En moeten virologen en andere medici veel nauwer  samen gaan werken met sociale wetenschappers, economen en historici.

Daarnaast lijkt me dit een goed moment om - zeker in landen als Rusland, het Verenigd Koninkrijk, de VS en Zuid-Afrika - de discussie over een betaalbaar en breed toegankelijk gezondheidsstelsel met nog grotere urgentie te gaan voeren.

Leo Lucassen is hoogleraar arbeids- en migratiegeschiedenis en Directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.