Welkom bij RTL Nieuws! Hier vind je voortaan al jouw RTL Z nieuws, actuele beurskoersen, nieuwsuitzendingen en meer.

Heb je nog vragen? Check onze FAQ.

×
Leo Lucassen

Het zijn hallucinante tijden

16 maart 2020 05:51

Het zijn hallucinante tijden. Niet alleen vanwege het coronavirus, maar ook als we de situatie aan de Griekse oostgrens tot ons door laten dringen.

Het begon eind vorige maand toen de Turkse president Erdogan aankondigde de grenzen te openen en 'miljoenen' vluchtelingen naar Europa te sturen. Zo'n tienduizend wanhopige asielzoekers, met name uit Afghanistan, die in Turkije met de nek aangekeken worden, grepen deze strohalm aan met de hoop dat ze inderdaad asiel aan zouden kunnen vragen in een lidstaat van de Europese Unie.

De afloop kennen we. De Grieken besloten deze mensen met alle macht tegen te houden en zetten grof geweld in, tot het schieten met scherp aan toe, om de asielzoekers - onder wie ook kleine kinderen - te beletten de grens over te steken. Ondertussen probeerde de kustwacht door levensgevaarlijke manoeuvres rubberbootjes terug te sturen naar Turkije.

En we zijn er nog niet, want op 10 maart maakte de New York Times bekend dat Griekenland migranten tegen hun wil vasthield in geheime detentiecentra, waar ze werden beroofd van hun bezittingen, geslagen en vervolgens over de grens gezet zonder hen toe te staan asiel aan te vragen. 

De reactie van Europa is minstens zo hallucinant. Waar de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, twee weken geleden Griekenland nog 'ons schild in de migratiecrisis' noemde, daarmee suggererend dat Europa een fort is dat door een horde barbaren wordt belegerd, reageerde Brussel met een waarschuwing richting de Grieken: aan het recht op asiel niet getornd mag worden.

Nu kun je van alles vinden over de opstelling van de EU in de vluchtelingenkwestie, maar om de hypocrisie die zij de afgelopen weken openlijk tentoon spreidt, kan niemand heen. Het brute optreden van de Griekse grenswachten getuigt van weinig mededogen en gaat regelrecht in tegen het recht op een asielprocedure en het verbod mensen naar een onveilig gebied terug te sturen (voor Libië geldt dit nog veel sterker).

Maar kritiek op  de Griekse handelwijze door Europese leiders kan niet anders dan als bijzonder huichelachtig worden gekwalificeerd. Aan de ene kant juichen dat ze de grens dichthouden, maar de vermoorde onschuld spelen als blijkt dat ze dat soms wel eens iets te enthousiast doen.

Bovendien laat Europa Griekenland al sinds maart 2016 volledig in de steek als het gaat om de tienduizenden ontheemden op de Griekse eilanden die onder barre omstandigheden geen kant op kunnen. Allerlei beloftes om vluchtelingen over te nemen zijn de afgelopen jaren niet waargemaakt en we kunnen niet om de cynische conclusie heen dat de overvolle kampen de meeste EU lidstaten heel erg goed uitkomen. Zolang asielzoekers daar vast zitten, komen ze niet deze kant op en vormen ze goede afschrikwekkende reclame voor anderen die overwegen de overtocht te wagen.

Het enige wat de EU doet is Turkije een fooi geven om zo'n vier miljoen Syrische vluchtelingen op te vangen, naar rato twintig keer zo veel als de EU. Want 6 miljard (waarvan ongeveer de helft is betaald) lijkt wel veel, maar als je het uitsmeert over 10 jaar en verdeelt over die vier miljoen dan resteert er slechts 40 eurocent per persoon per dag, en dan heb ik de overheadkosten nog niets eens mee gerekend.

Als de Unie niet alle geloofwaardigheid als kampioen mensenrechten wil verliezen, dan zal ze zich op zijn minst aan gemaakte afspraken moeten houden en de wet handhaven, met als bottom line mensen de kans geven asiel aan te vragen en diegenen die een status krijgen over de lidstaten verdelen.

Want je maakt mij niet wijs dat een van de rijkste continenten met 500 miljoen inwoners dat kampt met een krimpende bevolking en krappe arbeidsmarkt niet in staat is om – zeg – jaarlijks twee tot vierhonderdduizend mensen te hervestigen en te integreren. In de jaren negentig kwamen er zelfs meer dan in de afgelopen tien jaar uit het Midden-Oosten en de Hoorn van Afrika en achteraf kunnen we constateren dat deze nieuwkomers – ondanks een tot op de dag van vandaag vaak weinig proactief beleid – zonder enorme problemen onderdeel van de samenleving zijn geworden.

Helaas is de kans dat het coronavirus gaat huishouden in de Griekse vluchtelingenkampen aanzienlijk groter dan dat de EU de daad bij het mensenrechten-woord voegt.

Leo Lucassen is hoogleraar arbeids- en migratiegeschiedenis en Directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.