Opinie

Gaan we de wereldwijde handelsoorlog uit de jaren '30 opnieuw beleven?

02 oktober 2018 14:33 Aangepast: 02 oktober 2018 14:51
Beeld © AFP

Amerika is verwikkeld in een felle handelsstrijd met de Chinezen. Gaat de geschiedenis zich herhalen? Rabobank-economen Hugo Erken, Philip Marey en Koen Verbruggen zien een aantal duidelijke overeenkomsten met de wereldwijde handelsoorlog uit de jaren '30.

Sinds Donald Trump in maart van dit jaar handelstarieven op zonnepanelen en wasmachines afkondigde, maken mensen regelmatig de vergelijking met de handelsoorlog in de jaren '30.

De Amerikaanse Smoot-Hawley wet van destijds (waarin nieuwe protectionistische handelsregels werden gebundeld) vormde het startschot voor een wereldwijde handelsoorlog, waardoor de economische depressie flink werd verergerd.

Gaan we deze duistere periode uit de economische geschiedenis opnieuw beleven? Er zijn op zijn minst een aantal opvallende overeenkomsten..

Overeenkomst 1: Banen zijn volgens de politieke leiders gekaapt door het buitenland

Ten eerste stond in zowel de verkiezingscampagne van Herbert Hoover in 1928 als die van Donald Trump in 2016 het behoud van banen voor Amerikaanse werknemers centraal. Daarbij werd door beiden met een beschuldigende vinger gewezen naar het buitenland.

Waar Hoover zich vooral richtte op de agrarische gemeenschap die in de jaren dertig nog bijna een kwart bedroeg van de totale beroepsbevolking, probeert Trump werknemers in de maakindustrie te beschermen.

De Smoot-Hawley Act van 1930 zorgde voor een verhoging van de toch al zeer hoge Amerikaanse handelstarieven (van ruwweg 40 naar 60 procent), terwijl de VS tegenwoordig vooral de kroon spant als het gaat om non-tarifaire barrières (NTB’s), zoals importvergunningen, quota's of veiligheidsvoorschriften.

Ter vergelijking: de VS heeft momenteel 2.250 NTB’s geïnstalleerd tegenover 540 maatregelen in China. Je kunt je afvragen wie er nu eigenlijk de meeste oneerlijke handelspraktijken op nahoudt.  

Overeenkomst 2: Protectionistisch beleid gaat niet werken

Een tweede overeenkomst is dat het protectionistische beleid destijds en ook nu niet gaat werken. De Smoot-Hawley Act heeft niet kunnen verhinderen dat het aandeel werknemers dat in de landbouw werkte daalde van 26 procent in 1920 tot 8,1 procent in 1960.

Ook is het onwaarschijnlijk dat protectionisme de 5 miljoen banen terugbrengt die de afgelopen twintig jaar in de Amerikaanse industrie verloren gingen. De productiekosten in Azië blijven aanzienlijk lager en de VS heeft simpelweg geen comparatief voordeel meer in de arbeidsintensieve laaggeschoolde productie.

Daar komt bij dat globalisering slechts 10 procent van de vernietigde banen verklaart. De rest komt grotendeels door automatisering. Maar ja, technologische ontwikkeling kan moeilijk worden teruggedraaid en het scoort electoraal ook niet echt lekker. Bovendien is protectionisme hartstikke duur: casestudieonderzoek laat zien dat het behouden van een baan door protectionistisch beleid een half tot één miljoen dollar kost.  

Overeenkomst 3: De tegenstander wordt onderschat

Een derde overeenkomst is dat handelspartners altijd terugslaan met tegenmaatregelen. Ook nu heeft China op iedere protectionistische maatregel van de Amerikaanse overheid gereageerd door met gelijke munt terug te slaan.

En hoewel China simpelweg te weinig uit de VS importeert om de laatste Amerikaanse maatregelen van 200 miljard te kunnen beantwoorden, is de kans groot dat China naast hogere tarieven op 60 miljard aan Amerikaanse import ook andere maatregelen neemt in de niet-tarifaire sfeer.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan het invoeren van ingewikkeldere regels en het opschroeven en intensiveren van inspecties bij Amerikaanse bedrijven die actief zijn in China. Ook zou China zich als bemiddelende partij wel eens veel minder coöperatief kunnen gaan opstellen in het conflict tussen de VS en Noord-Korea.  

Overeenkomst 4: De economische schade is groot

Een laatste overeenkomst is dat handelsoorlogen praktisch alleen maar economische verliezen tot gevolg hebben. Hoewel het lastig is de impact van Smoot-Hawley te scheiden van de financiële crisis in de jaren dertig, zijn economen het er wel over eens dat protectionisme in die tijd een sterk negatieve impact heeft gehad op de economie.

Ook nu lijken de maatregelen van de regering Trump en de tegenmaatregelen zich zodanig op te stapelen dat niet meer gesproken kan worden over speldenprikjes. Zeker China wordt flink geraakt door de tarieven op inmiddels al meer dan 250 miljard aan Chinese export naar de VS met een verwacht bbp-verlies van 1,2 procentpunt.

Bij verdere escalatie van het handelsconflict zal ook de VS niet buiten schot blijven. Een scenariostudie van Rabobank laat zien dat bij een mondiale handelsoorlog de VS 6 procentpunt bbp-groeiverlies kan verwachten. En dan is er in deze doorrekening nog geen rekening gehouden met de schade aan mondiaal geïntegreerde waardeketens.

Grote Amerikaanse en Europese bedrijven hebben laaggeschoolde productie in het verleden naar China verplaatst. De kosten van de meest recente Amerikaanse tarifaire maatregelen worden daarom maar voor 40 procent gedragen door Chinese bedrijven en de rest komt voor rekening van buitenlandse bedrijven die actief zijn in China. In de jaren dertig waren productieketens veel minder complex en liep een regering minder risico zichzelf in de voet te schieten.

Tot slot

Hoewel President Trump een reeks van landen op de korrel heeft genomen, lijken we vooral op een conflict tussen de VS en China af te stevenen. De EU, Mexico, Canada en andere landen hebben weliswaar tegenmaatregelen genomen tegen de VS, maar stellen zich tegelijkertijd verzoenend op. De Amerikanen en de Chinezen zijn zich daarentegen aan het ingraven en een escalatie van de handelsoorlog lijkt onvermijdelijk.

Maar het is nog niet te laat. Het is te hopen dat Donald Trump en zijn adviseurs de geschiedenisboeken nog eens openslaan om te voorkomen dat dezelfde fouten worden gemaakt als bijna 90 jaar geleden. 

Hugo Erken, Philip Marey en Koen Verbruggen zijn econoom bij de Rabobank

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van