Het blok is defect of ontbreekt. De inhoud ontbreekt misschien of u moet wellicht de oorspronkelijke module inschakelen.
Opinie

Dit is de blinde vlek van de verzorgingsstaat

05 juli 2017 14:55 Aangepast: 15 oktober 2017 11:18
De balie van het gemeentehuis van Den Haag Beeld © ANP

De Nederlandse overheid verzamelt tal van data, maar houdt iets essentieels niet bij: de mensen die nu hulp nodig hebben, voordat het te laat is. Dat kan anders, betogen Nienke Schlette en Albert Jan Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden.

"Deze keer zou het toch moeten lukken?", dacht Tony. Hij was al twee keer eerder bij de gemeente geweest om schuldhulpverlening aan te vragen. Toen hij zijn baan kwijtraakte, lukte het niet meer om maandelijks alle rekeningen te betalen.

De huur en het gas, water, licht gingen nog net. Maar al snel liep Tony achter met het betalen van zijn zorgverzekering, en het lukt hem niet om die achterstand in te halen. Daar heeft hij hulp bij nodig.

'Als ik toen geholpen was'

Maar die hulp bleef de eerste twee keer uit. En ook zijn derde aanvraag werd afgewezen. Tony is een sterke en gezonde meneer, die zichzelf moet zien te redden, zei Bureau Schuldhulpverlening. Bovendien bedroeg de schuld maar een klein bedrag. Hij kon het zelf, aldus het bureau.

De drie afwijzingen zijn inmiddels acht jaar geleden. Nog steeds loopt Tony achter met het betalen van zijn zorgverzekering. Het bedrag is inmiddels fors hoger en het overzicht is Tony kwijt. Om ervoor te zorgen dat de zorgverzekering toch iets van zijn geld terugziet, heeft het CJIB beslag gelegd op een deel van Tony's inkomen. Van het geld dat overblijft probeert hij met zijn gezin te leven. Maar eigenlijk gaat dat niet. "Als ik toen was geholpen, was ik er nu vanaf geweest", verzucht hij.

Uit het zicht

In elke gemeenten wonen mensen als Tony. Toch komen ze nauwelijks voor in de data die gemeenten gebruiken om hun dienstverlening in te richten en te evalueren. Gemeentelijke organisaties hebben vooral zicht op wie wél geholpen zijn, welke voorzieningen wél worden gebruikt en welke activiteiten wél zijn ondernomen. Zodra mensen uitgesloten zijn van dienst- en hulpverlening, verliezen gemeenten ze uit het oog. In hulpverlenende zin, maar ook in informatieve zin: het ontbreekt aan goede informatie over mensen met problemen die niet geholpen worden, maar wel hulp nodig hebben.

Dat betekent dat preventief werken, problemen voorkomen, inclusie bevorderen (in beleidstermen) nog ver weg is. Simpelweg omdat we het probleem en vooral de grootte van het probleem niet goed zien. En voor problemen die we niet zien, ontwikkelen we zelden oplossingen.

Data worden niet gecombineerd

Het kan eenvoudig beter. Daarvoor moeten gemeenten hun informatievoorzieningen aanpassen aan de taken die zij met de decentralisaties hebben gekregen. Nu verzamelen gemeenten vooral data om bestaande uitvoerende taken financieel te verantwoorden. Ook in het sociale domein.

Hoeveel indicaties WMO zijn er afgegeven? Hoeveel uitkeringen zijn er verstrekt? Hoeveel schuldhulpverleningstrajecten zijn er gestart? Hoeveel kinderen staan er onder toezicht?

Onbeheersbare problemen

Maar deze verantwoordingsinformatie achteraf is onvoldoende om problemen vooraf mee te voorkomen. Om een voorbeeld te noemen: we weten al jaren dat de combinatie van een volwassene in de geestelijke gezondheidszorg, problematische schulden en jeugdzorg in één gezin, de grootste voorspeller is voor ernstige onbeheersbare problemen.

Er is niet één gemeente in Nederland die weet hoe vaak die combinatie voorkomt op haar grondgebied. Onze informatiesystemen zijn gericht op controle en verantwoording richting het Rijk. Niet op ontwikkeling, innovatie en het oplossen van publieke problemen op lokaal niveau.

Een eenvoudige follow-up had Tony en zijn gezin een hoop ellende kunnen besparen. Zolang we vooral data verzamelen om te verantwoorden wat gemeenten wel gedaan hebben, zullen mensen die niet geholpen zijn, een blinde vlek blijven. Ze bevinden zich in een 'data desert'. Big data en blockchaintechnologie beloven veel. Sommige gemeenten experimenteren daar veelvuldig mee. Wellicht kunnen ze helpen de datawoestijn van mensen die niet geholpen zijn, te bewateren.

Nienke Schlette en Albert Jan Kruiter zijn actieonderzoeker bij het Instituut voor Publieke Waarden.  

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van