Stephan Okhuijsen

Factcheck: is de Nederlandse overheid te groot?

20 mei 2017 07:08

De jaarlijkse gehaktdag was deze week. Net zo spannend als een willekeurig accountantsverslag. Maar daardoor werd wel een nog liggende vraag weer levend: hoe groot is onze overheid eigenlijk? En is dat te groot?

Die laatste vraag is natuurlijk ideologisch beladen en niet met wat cijfertjes te beantwoorden. Maar we kunnen voor deze vragen wel de vergelijking met andere landen maken. Is Nederland een ambtelijk land of niet?

Wiens salaris wordt door de overheid betaald?

Laten we beginnen met die ambtenaren. Of beter, met de mensen die in dienst zijn van de overheid. Want voor je het weet sluit je een groep uit wiens salaris toch echt wel volledig afhankelijk is van de overheid, maar die in een obscuur agentschap zitten dat niet meegeteld wordt door de minister van Binnenlandse Zaken.

Wat blijkt? Bijna een miljoen Nederlanders worden door de overheid betaald.

Thumbnail

Daarbij is overigens wel een duidelijk neerwaartse trend zichtbaar. Het gevolg van de bezuinigingen van de afgelopen jaren.

Maar hoe verhoudt dit zich nou tot de volledige beroepsbevolking (alle mensen die werken of kunnen werken)? Momenteel is net iets meer dan tien procent ambtenaar. Dat valt best mee.

Thumbnail

Hoe zit dat in de rest van Europa?

Maar om te bepalen of onze overheid groot of klein is, moeten we toch wat context hebben. Daarom slepen we wat Europese landen en het EU-gemiddelde erbij. Omdat niet van alle landen de omvang van de beroepsbevolking beschikbaar is, nemen we de totale bevolking als referentiekader. Dus welk deel van de bevolking is ambtenaar?


Thumbnail

Op die manier beschouwd doet Nederland het helemaal niet 'slecht'. Opvallend is de positie van een aantal landen rond de Middellandse Zee.

Hierbij dient wel aangetekend te worden dat sommige landen verder zijn gegaan met het privatiseren van wat traditioneel ook overheidstaken waren. Denk aan post, telefonie, openbaar vervoer en nutsvoorzieningen.

En de uitgaven dan?

Het aantal mensen in dienst van de overheid zegt overigens niet alles over de omvang. Met geld van de overheid worden externe mensen ingehuurd en heel veel diensten ingekocht. Dus zelfs als de overheid het niet zelf doet, kan de die nog 'te' groot zijn.

Om daar iets zinnigs over te roepen, vergelijken we de omvang van de uitgaven van een overheid met het bruto binnenlands product (omvang totale bedrijvigheid, uitgedrukt in geld).

Dit keer trekken we de Verenigde Staten erbij (federaal en staten). Omdat juist in dit land de strijd tegen een grote overheid altijd zo duidelijk speelt.

Thumbnail

En dan worden twee dingen duidelijk: ten eerste dat Nederland opnieuw een bescheiden overheid heeft. Maar ook dat in geld uitgedrukt de omvang toch snel een factor drie groter is dan wanneer we alleen naar ambtenaren kijken. Overigens schieten landen als Italië en Griekenland ons dan ineens voorbij.

Nu de formatie vertraging heeft opgelopen en er een moment van reflectie is ingelast, is het misschien goed om de onderhandelaars in te fluisteren dat het onderwerp "verkleinen van de overheid" niet tot een breekpunt gemaakt hoeft te worden.

Vergeleken met andere landen is vadertje staat hier namelijk best een kleine jongen.

Stephan Okhuijsen combineert ervaring in de ICT met datajournalistiek. Hij zet het nieuws en je wereldbeeld in (een ander) perspectief aan de hand van data.