René Cuperus

Doe niet alsof er hier apartheid heerst

19 juni 2020 08:51

Ik ben vast niet de enige die de Black Lives Matter-revolutie wat ongemakkelijk ondergaat. Aan de ene kant ben ik onder de indruk van alle persoonlijke verhalen over discriminatie en racistische krenking die opeens overal hoorbaar zijn. Aan de andere kant irriteert het me dat raciale theorieën uit het nog altijd gesegregeerde Amerika zomaar overgeplant worden op de Nederlandse situatie.

Een van de (weinige) verademingen van de coronacrisis vond ik dat twee zeer polariserende thema’s even uit de verhitte aandacht waren geraakt: klimaatbeleid en identiteitspolitiek. Ik maakte me zorgen over de steeds onverzoenlijker tegenstellingen die rond die thema’s ontstonden.

Denk aan de boerenprotesten op de snelwegen en in Den Haag tegen het stikstofbeleid. Denk aan het Urgenda-vonnis waarmee rechters opeens klimaatpolitiek bedreven. En denk ook aan de Green Deal waarmee Frans Timmermans de maaltijden van alle Europeanen vergaand wil beïnvloeden: Farm to Fork.

Je voelde aan alles dat dit allemaal te snel en te fanatiek ging. Zonder democratisch overleg en zonder draagvlak werd er doorgedenderd. Politiek voor slechts een deel van de samenleving.

Net zoiets speelde zich af op het gebied van identiteitspolitiek. Ook daar werd het gedachtegoed van aanvankelijk een kleine pressiegroep opeens zonder veel debat en deliberatie tot algemene norm verheven.

'Identiteiten' die zich onderdrukt en onrechtvaardig behandeld voelen eisen met een radicaal gelijkheidsdenken hun plaats op. Genderneutrale toiletten en paspoorten. De LHBTI-gemeenschap, de eindeloze Zwarte Piet-discussie. 

Door de coronacrisis kwamen de polariserende thema’s even in iets rustiger vaarwater terecht. Maar toen was daar, middenin coronatijd, opeens de racistische politiemoord op George Floyd. Met als gevolg dat de radicale identiteitspolitiek als een vulkaan tot een nieuwe uitbarsting kwam.

Wat we voorheen nog zagen als hysterisch anti-liberaal gedrag op Amerikaanse universiteitscampussen – namelijk het te hoop lopen tegen historisch-belaste namen en standbeelden en het ‘deplatformen’ van onwelgevallige meningen en sprekers - is verworden tot het nieuwe anti-racistische normaal.

Boeken als die van Gloria Wekker (Witte onschuld), Philomena Essed (Alledaags racisme) en Anousha Nzume (Hallo witte mensen), die een maand geleden nog als te extreem en te zwart/wit-gekleurd werden afgedaan, worden nu opeens voorgeschreven als verplichte literatuur voor witte mensen.

Ja, zelfs als ‘wit huiswerk’. Educate yourself roept de Volkskrant zijn witte abonnees op in zijn zaterdagbijlage: “Wat kunnen witte mensen lezen, kijken of luisteren om meer te leren over racisme en hun witte privilege?” De andere links-liberale kwaliteitskrant, NRC Handelsblad, concurreert in ‘wokeness’ door net als de Volkskrant met 20 pagina’s anti-racisme uit te pakken.

Zo’n plotsklapse collectieve bekering moet per definitie gewantrouwd worden. Is dit een hype die over een maand weer is overgewaaid? Gaat het hier om een sociaal-psychologische of pseudo-religieuze overreactie op de angsten en onzekerheden van de coronacrisis?

Hoe te verklaren dat een maand geleden alleen Sylvana Simons en Kick Out Zwarte Piet vonden dat Nederland een door-en-door racistische samenleving is, en dat dat nu zo’n beetje de verplichte mening is? Alsof we na de huiveringwekkende moord op Floyd allemaal Sylvana Simons zijn geworden?

Dat is toch weinig geloofwaardig en consistent. Waarom verdedigt niemand met rechte rug de zeer redelijk functionerende multi-etnische Nederlandse samenleving van voor de moord op George Floyd? Waarom voelt men zich verplicht een knieval te maken voor een radicaal, militant en agressief discours dat een-op-een uit Amerika is gekopieerd?

Termen als ‘witte schuld’, ‘wit privilege’ en zelfs ‘institutioneel racisme’ zijn maar zeer ten dele op de Nederlandse situatie van toepassing. Nederland in 2020 is geen Zuid-Afrika onder de apartheid. En ook geen Amerika van 2020. Dat zijn schandalige vergelijkingen.

De hele voorstelling van ‘collectief zwart slachtofferschap’ tegenover ‘collectieve witte schuld’ staat haaks op liberaal-humanistische waarden en is gebaseerd op een racistisch schema.

Er wordt met vuur gespeeld wanneer men een ‘ras’ een ‘privilege’ verwijt en ‘witheid’ als ‘onderdrukkingssysteem’ aanklaagt. Media dringen aan op heropvoeding van een ras.

‘Race relations’ zijn de kern van de Amerikaanse politiek. In Europa, dat door nazi-Duitsland bezet is geweest, is die term nu juist taboe en not done.

Het is goed te zien hoe de Nederlandse Black Lives Matter-activisten volledig met hun hoofd in het ras-geobsedeerd Amerika zitten. Want aan de Holocaust wordt geen woord vuilgemaakt. Sterker, er worden op sommige demonstraties antisemitische geluiden gehoord. Wie het over Europese schuld heeft zonder daarbij aan de Holocaust te refereren, vergist zich in historische context en draagt zo bij aan onverdiende en onnodige polarisatie in de Nederlandse samenleving.