René Cuperus

De coronacrisis: een tsunami aan meningen

24 april 2020 06:05

'Mensen hebben in crisistijden de neiging het verleden te overrationaliseren, het heden te overdramatiseren en de toekomst te onderschatten.'

Deze uitspraak hoorde ik op een van die internationale webinars over de toekomst van Europa, waar ik een deel van mijn corona-thuiswerkdagen aan besteed. Ik vond het wel een mooie gedachte, het overdenken waard.

Mij begint het aantal analyses en duidingen van de coronacrisis zo langzamerhand te duizelen. Ik krijg nogal wat knipselkranten en leesmappen over corona onder ogen, en het aantal artikelen en beschouwingen is niet aan te slepen. Corona en de zzp-economie, de technologie van corona, corona en geopolitieke verschuivingen, seks in coronatijd... Je kunt het zo gek niet bedenken of het komt voorbij.

Dat krijg je natuurlijk met een ramp die iedereen in principe op dezelfde manier treft, en die ook nog eens mondiaal is. Alles en iedereen moet zo nodig zijn licht over corona laten schijnen, doet zijn kunstje, vraagt zich af hoe het met zijn/haar belang in coronatijd gesteld is.

Geen touw aan vast te knopen

Zo krijgen we een diarree aan corona-opinies, waar ik inmiddels geen touw meer aan kan vastknopen. Vooral waar het gaat om de langetermijngevolgen van de coronacrisis. De een voorspelt een ramp, de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog; de ander ziet de coronacrisis als het beste wat ons kon overkomen.

Het lijkt hier vooral te gaan om een kwestie van temperament en karakter. Het coronavirus heeft op iedereen een andere virale uitwerking: optimisten worden nog optimistischer dan ze al waren. Tobbers worden tobberiger.

Aanzeggers van de nieuwe post-coronawereld onderschatten hoe mensen hunkeren naar het herstel van de pre-coronatijd.

Milieufanatici zien corona als van God gegeven kans voor een groene herstart van de wereld. Anderen zien corona als het Alle Menschen werden Brüder-virus: voortaan danst de mensheid arm in arm de toekomst in. Weer anderen voorspellen het definitieve einde van de neoliberale globalisering, of het begin van de post-Amerikaanse wereldorde, of het uiteenvallen van de Europese Unie.

Hoe erg wordt het? Hoe eindigt het? We hebben geen idee. Veel hangt af van hoe lang de internationale lockdowns zullen voortduren en hoe lang we in een anderhalvemetersamenleving moeten blijven hangen, wachtend op een vaccin.

Hunkeren naar de pre-coronatijd

Ik geloof niet dat alles radicaal anders zal worden. De aanzeggers van de nieuwe post-coronawereld onderschatten hoe mensen hunkeren naar het herstel van de pre-coronatijd. Gewoon weer terug naar zoals het was. Dat is psychologisch de sterkste drive.

Als je een door faillissement bedreigde horecaondernemer bent, wil je snel je zaak weer van het slot af, je terras opengooien, omzet draaien en mensen vermaken. Dan ben je blij als je de coronacrisis heelhuids uitkomt. Zijn je gedachten dan echt bij het vergroenen van je café? Heb je dan geld om je kroeg 'van het gas af' te halen of te investeren in een duurzame biertap? Dacht het niet.

Het idee dat crisismanagement en economisch herstel samen kunnen gaan met een radicaal andere inrichting van de samenleving, zoals Green Deal-fanatici bepleiten, klinkt goed. Maar ik zou daarvan eerst weleens de economische en psychologische bewijzen op tafel willen zien. Wat voor de café-eigenaar geldt, geldt denk ik voor de hele samenleving: we willen vooral terug naar de tijd voor de corona-ellende.

Verscherping van lopende trends

Anders dan een Umwertung aller Werte, zal de coronacrisis eerder een verscherping van al langer lopende trends en ontwikkelingen laten zien. Maar ook dan kan het nog alle kanten op, staat niks vast en is nog veel beïnvloedbaar.

Geen enkele backlash is onvermijdelijk. Alle voorspellingen hangen af van het eindspel van de coronacrisis. Hoe lang gaat die duren, en hoe rampzalig pakken de gevolgen uit?

Gegeven de situatie, zou de beste uitkomst zijn dat de coronacrisis een tijdelijke time-out wordt in ons bestaan. Niet meer en niet minder. Twee, drie maanden de wereld on hold, en dan weer met volle kracht verder (met dank aan overheden die de omzetverliezen compenseren).

Met een snel vaccin voor alle wereldbewoners zou het zo kunnen gaan. Zouden we wakker kunnen worden uit een boze droom.

Maar naarmate dat vaccin langer uitblijft en het coronavirus levensgevaarlijk en verraderlijk blijft rondwaren, ook richting Afrika, zal de ontwrichting van de wereld zoals we die kenden langer duren.

Dan moeten we ons opmaken voor zware tijden. Voor grotere ongelijkheid, sociale spanningen, politieke instabiliteit en internationaal conflict. Of je nu optimist of pessimist bent, een tobber of een energieke Draufgänger.