Cody Hochstenbach

Studieschuld bestrijd je niet met hypotheekschuld

11 november 2019 06:19

Studenten lenen vaker en meer, zo concludeerde het CBS afgelopen maand. De totale studieschuld is opgelopen van 9,5 miljard euro in 2011 tot ruim 19 miljard nu. En ook per student wordt er tegenwoordig veel meer geleend. De beslissing om vanaf 2015 de studiebeurs af te schaffen en te vervangen door een leenstelsel heeft hierin een belangrijke rol gespeeld. Studenten van nu moeten simpelweg meer lenen, of vermogende ouders hebben, om normaal te kunnen leven.

Op de woningmarkt laten de gevolgen zich raden. Banken wegen de hoogte van de studieschuld mee bij het berekenen van de maximale hypotheek. Meer schuld betekent minder hypotheek. Een volkomen logische gedachte. Het maakt het voor jongeren echter nóg moeilijker een woning te kopen, terwijl dit voor velen al een illusie was als gevolg van de flexibilisering van de arbeidsmarkt, snel stijgende woningprijzen (vooral in de steden waar jonge mensen samenklonteren) en aangescherpte hypotheekverstrekking.

Jongeren worden nu weggeconcurreerd door particuliere beleggers en doorstromers die hun overwaarde en gunstige hypotheek mee kunnen nemen naar de nieuwe woning.

Daarom stelden Jan Paternotte en Dennis Wiersma, Kamerleden van regeringspartijen D66 en VVD, afgelopen vrijdag voor om de hypotheekregels te versoepelen en de studieschuld minder zwaar mee te wegen.

Dit voorstel klinkt sympathiek en kan op aardig wat steun rekenen. Een tijdje geleden protesteerden de GroenLinks jongeren van DWARS tegen het leenstelsel met protestborden als 'ik wil later een hypotheek'. Dit moet zo ongeveer het meest burgerlijke protestbord aller tijden zijn geweest (maar liever dat dan de moord- en verkrachtingsfantasieën van verongelijkte boeren).

Maar het is een behoorlijk stom en contraproductief plan. Eerst zadelen we studerende jongeren op met een grotere studieschuld en vervolgens proberen we ze een nog vele malen grotere hypotheekschuld aan te smeren.  Schuld bestrijden met nog meer schuld. Het is tekenend voor onze collectieve schuldverslaving.

De Nederlandse koopwoningmarkt is een schuldgedreven piramidespel. Nederland is hypotheekschuldenkampioen van Europa. Nergens anders zijn de hypotheekschulden zo groot (zie grafiek). Je moet je diep in de schulden kunnen en willen steken om een plekje op de koopwoningmarkt te bemachtigen.

Royale kredietverstrekking is de afgelopen decennia de allerbelangrijkste motor voor prijsopdrijving geweest. Kun je meer geld lenen, dan ga je uiteindelijk meer betalen voor dezelfde woning. Het is toch maar monopolygeld. Dit maakt huishoudens extra kwetsbaar, zeker wanneer de prijzen weer dalen.

Vooral huidige woningbezitters profiteren van deze prijsopdrijving: zij zien de waarde van hun bezit vermeerderen. Maar voor aspirant-kopers zijn hogere woningprijzen echter slecht nieuws, want ze beperken de toegang.

Om de woningmarkt in rustiger vaarwater te brengen is het belangrijk de hypotheekverstrekking te beperken. Ook al zijn er al beperkte stappen genomen, de Nederlandse hypotheekvoorwaarden zijn nog steeds bijzonder ruim. Zo kun je hier nog steeds een hypotheek krijgen die even groot is als de waarde van je huis (de loan-to-value), een uitschieter in internationaal opzicht. Vandaar komt regelmatig vanuit allerlei hoeken het pleidooi de leencapaciteit verder te beperken. Dat vindt ook bijvoorbeeld Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank.

De politieke reflex werkt in de tegenovergestelde richting: in tijden van economische voorspoed en stijgende prijzen blijkt de lokroep om de leencapaciteit te verruimen voor veel politici onweerstaanbaar. Het is lekker simpel, vergt nauwelijks daadkracht en wekt de indruk dat je mensen helpt zonder dat je de problemen echt aanpakt. Het plan van Paternotte en Wiersma is daar een goed voorbeeld van.

Het zou veel logischer zijn de problemen bij de bron aan te pakken. Schaf het leenstelsel weer af en herintroduceer de studiebeurs. Dan bouwen studenten gewoon minder schuld op en hebben ze een kleinere achterstand.

Op de woningmarkt zal het invoeren van strengere hypotheekeisen het gevolg hebben dat kopers meer eigen vermogen moeten inleggen. Het is dan cruciaal dat huren weer een betaalbaar, toegankelijk en aantrekkelijk alternatief wordt, zodat je niet koste wat kost hoeft te kopen. Als de huurlasten laag genoeg zijn, kunnen jongeren maandelijks geld opzij zetten voor toekomstige woningaankoop. Dit kan eventueel via spaarregelingen, zoals het Duitse Bausparen.

Op deze manier pakken we onze schuldverslaving écht aan, en dringen we zowel de studieschuld als hypotheekschuld terug. Politieke schijnoplossingen door schuld met schuld te bestrijden maken de structurele problemen alleen maar groter.