Eddy Terstall

Vrijzinnig patriottisme

20 juli 2018 10:49

Ik zat gisteren met twee Berbervrienden aan de ricard. Het Franse hoofdpijndrankje dat ik al een tijd niet meer had gedronken. Het is populair in Noord-Afrika. Vooral in Algerije lusten ze er pap van, zo kreeg ik te horen.

We hadden het over minister Blok. Was hij dronken?

Een van mijn vrienden zat in het onderwijs en had wel eens met Blok te maken gehad. Een gezellige vent, zo wist hij zich te herinneren.

Maar onderhevig blijkbaar aan een VVD-kwaal van de laatste tijd; geef ze een podium vol mannen in pak in een achterafzaaltje en ze beginnen te brallen. Iets uit de studietijd wellicht.

We hadden het, doorfilosoferend over het thema van de speech des aanstoots over van alles. Over Suriname, het land waar ik door mijn Surinaamse stiefbroer een speciale band mee heb. Over John Leerdam. Niet over zijn verspreking over Abou Blabla, maar over zijn uitstekende toneelstuk over de Decembermoorden 'De tranen van den Uyl'. Waar nota bene Wouter Bos en Bert Koenders nog in hadden gespeeld. Ik zag de voorstelling ooit in bijzijn van president Venetiaan in Paramaribo.

Via Suriname kwamen we op Nederland. Hoe geslaagd waren wij als multiculturele samenleving? Beter dan de landen om ons heen. Daar waren we het over eens. Maar er waren stukken in grote en middelgrote steden waar zich patronen van een parallelle samenleving aan het aftekenen waren. Minder dan in Zweden, België of Duitsland, minder hard dan in Frankrijk of Groot Brittannie, maar niet veel anders.

Zihni Özdil kwam ter sprake, met zijn vrijzinnig patriottisme.

Die richting lijkt mij zinniger om nationaal over door te praten dan over het pessimistische wereldbeeld van Blok.

Er is in Nederland zoveel bijzonders om je achter te kunnen scharen. En als het aan Zihni ligt, kan de vlag van dat alles het symbool zijn. Een vlag hoeft geen schaamvod te zijn.

Non-etnisch, non-tribaal. Oecumenisch patriottisme.

Je kunt het glas als halfvol of halfleeg zien. Nee. Het gaat nog niet goed hier, maar wel beter dan elders. Een ook met die vlag. Die kun je zien als het vaandel van het kolonialisme van ooit. Maar veel korter geleden was het de banier van het verzet. Van het antifascisme. Van 4 en 5 Mei.

Zihni gebruikte eerst ook soms de term nationalisme. Onlangs op een terras, ja ik zit vaak op terrassen in afwachting van financiering van filmprojecten, hadden we het er over. 'Patriottisme' moest het worden, stelde ik voor.

Nationalisme heeft een etnische bijklank. Natiestaat. Blut und Boden bijna.

Patriottisme is de dankbaarheid over verworvenheden. Het zich scharen achter waarden.

En die waarden liegen er niet om; persoonlijke vrijheid, rechtsstaat, vrije pers, vrije verkiezingen. Het hele rijtje.

En we hebben alles in de schoot geworpen gekregen van de generaties voor ons. De hebben het fascisme helpen verslaan, de clerus, het patriarchaat, de willekeur van de macht. Met wat we nu hebben als resultaat.

En ik denk dat we dat wat we hebben alleen behouden met een gemeenschappelijk waardenpatroon. Persoonlijke vrijheid is daarin de kern.

Tegen de tijdgeest en het groepsdenken in werken aan nationbuilding. Dat betekent ook, weerstand bieden tegen het identitaire denken op links en rechts.

Als Zihni dat wil als een vrijzinnige Don Quichot, dan ben ik wel zijn Sancho Panza.

Een wonderlijk beeld. U merkt, ricard hakt erin. Ik was dat bijna vergeten. Mijn vrienden hadden me gisteren nog zo gewaarschuwd.