Lars Duursma

Immuun voor de feiten. En dus gaan er kinderen dood.

25 juni 2018 06:18

Vaccinaties redden mensenlevens. Alleen al het mazelenvaccin heeft de afgelopen 15 jaar meer dan 17 miljoen levens gered. Dat zijn ruim een miljoen levens per jaar. Drieduizend levens per dag. Elke dag weer.

Toch blijkt uit vandaag gepubliceerde cijfers dat zo'n 9,8 procent van de tweejarige kinderen niet volledig is gevaccineerd tegen ziektes als mazelen, polio, tetanus en kinkhoest.

Je zou kunnen zeggen: niet slecht. Ouders zijn immers mondig en dwars. Noem me één ander overheidsadvies dat door ruim 90 procent van alle ouders wordt opgevolgd, zonder enige vorm van dwang. Ik denk niet dat je die gaat vinden.

Toch is er reden tot zorg. Het percentage ouders dat hun kinderen niet meer inent, stijgt namelijk snel. In Nederland is de vaccinatiegraad inmiddels gezakt tot fors onder de 95 procent die volgens de Wereldgezondheidsorganisatie nodig is om te zorgen dat het virus hier geen voet aan de grond krijgt.

Vooral de jongste en meest kwetsbare kinderen zijn in gevaar. In Den Haag overleed in 2014 bijna een acht maanden oude baby die op de crèche het mazelenvirus had opgelopen via een niet-ingeënt kind bij de naburige naschoolse opvang. In totaal raakten 13 kinderen besmet, waarvan een deel jonger dan 14 maanden en dus nog niet ingeënt tegen mazelen.

Het is niet de enige uitbraak. Anderhalf jaar eerder overleed een meisje uit Tholen aan de complicaties van mazelen bij een grote epidemie in de Bible Belt.

Ook in sommige Europese landen ligt de vaccinatiegraad fors lager en het gevolg laat zich raden: in 2017 overleden liefst 35 kinderen in Europa aan een ziekte die eerder zo goed als volledig was uitgeroeid. Het aantal gevallen van mazelen verviervoudigde ten opzichte van een jaar eerder naar ruim 21 duizend.

En dan hebben we het alleen nog maar over mazelen en niet over al die andere ernstige besmettelijke infectieziekten waarvoor allang een veilig vaccin is ontwikkeld.

Wat nu?

Kinderartsen willen zich gaan richten tot de groep die volgens hen nog te overreden is: de vaccinatietwijfelaars. Een kleine groep fundamentalistische anti-vaxxers hebben ze al opgegeven: die zijn volgens hen niet meer te overtuigen.

Dat klinkt logisch, al zal het niet genoeg zijn om de trend te keren. Ook media hebben een belangrijke taak met zorgvuldige berichtgeving over vaccinaties. Dat begint met het besef dat goede journalistiek heel wat anders is dan volstrekte leken een platform te bieden om feitelijke onjuistheden te verspreiden, zélfs als je ook een wetenschapper aan het woord laat – de zogenaamde 'false balance'-verslaggeving die we ook in de klimaatdiscussie veel zien.

In 2016 liet Jeroen Pauw zien hoe het NIET moet. In z'n tv-programma liet hij drie fanatieke ouders debatteren met één wat schuchtere consultatiearts. Na grote commotie – nou ja, vooral ophef op sociale media – voelde hij zich de volgende dag genoodzaakt tot een berouwvolle rectificatie:

Maar ook daar ging framingtechnisch het nodige mis. "Er is geen bewezen verband tussen inenten en autisme", aldus Pauw. Om vervolgens aan te geven dat je niet ernstig ziek kunt worden van vaccinaties. Ik herhaal: niet ernstig ziek. Denk niet aan de roze olifant.

Die fout – benadrukken wat vaccinaties NIET veroorzaken – wordt overigens wel vaker gemaakt. Zo stelde CDA-Europarlementariër Anne Schreijer-Pierik: "Er moet meer voorlichting komen: vaccinatie is niet gevaarlijk." En bedankt.

Ook de continue nadruk op dat 'steeds meer ouders' hun kinderen niet inenten, is riskant. Uit onderzoek weten we: hoe meer je benadrukt dat een grote groep mensen iets doet, hoe groter de kans dat anderen dat voorbeeld zullen volgen.

Een andere reden tot scepsis: voorlichtingscampagnes die de mythes over vaccinaties ontkrachten, werken niet. Horrorverhalen over besmette kinderen kunnen zelfs averechts werken, tenzij ze gelinkt worden aan actuele uitbraken. Dat laatste blijkt – los van enige dwang, zoals inmiddels in o.a. Italië – een van de weinige bewezen manieren om de vaccinatiegraad te verhogen.

Daar zit 'm ook direct het probleem: pas wanneer ook hier meer grote uitbraken komen en meer kinderen onnodig overlijden of voor de rest van hun leven doof of blind raken, wordt de noodzaak van vaccineren opnieuw duidelijk.

Misschien wordt het inmiddels dan toch tijd om crèches de mogelijkheid te geven kinderen te weigeren die niet ingeënt zijn.

Dat lost het vaccinatieprobleem niet op, maar is wel een stap in de goede richting. Want dat sommige ouders hun eigen kind in gevaar brengen, is al erg genoeg. Dat ze met hun gedrag ook de levens van andere kinderen actief op het spel zetten, is onacceptabel.

Volg Lars op Twitter of meld je aan voor gratis overtuigtips.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht CEO’s en geeft lezingen door heel Europa op het gebied van framing, storytelling en overtuigingskracht.