Maarten Veeger

Dobberen op zee voor de discussie

15 juni 2018 06:36

Stiekem of juist iets minder stiekem vinden vast miljoenen Europeanen het helemaal prima wat de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini deze week allemaal heeft uitgespookt. Door een schip met 600 vluchtelingen te verbieden aan te leggen in een Italiaanse haven, zette hij het probleem bootvluchtelingen weer eens duidelijk op de kaart. 

Mensonterend. Maar ook iets waar we eigenlijk allemaal ook best blij mee moeten zijn. Want die discussie moet actueel blijven totdat het probleem echt is opgelost.

Al een jaar of twaalf geleden ging ik voor het eerst naar Lampedusa om verslag te doen van het verschijnsel bootvluchtelingen. Ook toen kwamen ze in grote getale aan land in kleine bootjes op het kleine meest zuidelijk gelegen eiland of elders in Zuid-Italië. Artsen Zonder Grenzen is al sinds 1999 in Italië actief met de opvang. Later gingen ze net als anderen ook de zee op om vluchtelingen al in internationale wateren te redden. En sinds die tijd is het eigenlijk nooit echt opgehouden.

Zo eens in de zoveel tijd voeren we die discussie. Dat het allemaal zo verdrietig is, dat we ons als Europeanen moeten laten leiden door ons morele kompas dat we een veilige haven zijn voor hen die het moeilijk hebben. En dat we niet iedereen kunnen opvangen. Dan wordt het weer een tijdje stil.

We discussiëren er weer verder over als er weer eens een schip is gezonken of als er wel heel grote groepen in een korte tijd aankomen zoals op het Griekse Lesbos enkele jaren terug. Of zoals nu als een xenofobe politicus de macht heeft gegrepen en het voor elkaar krijgt om het Artsen Zonder Grenzen-schip Aquarius vol uitgeputte vluchtelingen te verjagen richting een haven op drie dagen varen verderop.

Het schip moest vanwege slecht weer eigenlijk stoppen in Sardinië maar ook dat mocht niet van Salvini. Om bij te tanken koerste het vervolgens geëscorteerd door schepen van de Italiaanse kustwacht richting Corsica. En van daaruit dan naar Valencia. Zondag zouden ze daar moeten aankomen.

Treurig. Maar het wordt ook komisch als je bedenkt dat Italië het vluchtelingenprobleem voor een groot deel aan de partij van Salvini te danken heeft. De Lega, tot voor kort Lega Nord, zat in de regering toen in 2003 het verdrag (ofwel de verordening) van Dublin werd gesloten.

Daarin werd besloten dat vluchtelingen niet in meerdere landen tegelijk een asielaanvraag konden doen. De regering onderschatte toen wellicht het feit dat die aanvraag dan hoogstwaarschijnlijk in het land van aankomst gedaan zou worden: in de praktijk vaak Zuid-Europese landen als Italië. Want ja, dat ligt nu eenmaal dicht bij de vertrekhavens van de bootjes in Libië en Tunesië.

Ondertussen werd op aanjagen van die Lega Nord een wet ingevoerd die het voor vluchtelingen veel lastiger maakte om een verblijfsvergunning te krijgen. Alleen als je een arbeidscontract had, mocht je binnenkomen. Met als resultaat dat vluchtelingen na aankomst er nogal eens voor kozen om maar meteen de illegaliteit in te gaan. Er zijn nog een kleine half miljoen illegalen in Italië. En er zitten nog een kleine 200.000 mensen in opvangkampen.

Maar goed.Terug naar die discussie. Waar veel van de Europese leiders liever de kop in het zand steken bij het onderwerp vluchtelingen, zet Salvini het wel weer op de kaart. Europa antwoordde deze week prompt met een verdriedubbeling van het budget voor bescherming van de buitengrenzen. Straks is er 35 miljard euro voor beschikbaar.

Toch blijft het pappen en nathouden. Een oplossing voor Italië is om als Europa snel af te stappen van de verplichte opvang in het land van aankomst. Er moet meteen worden verdeeld. Maar er moet ook meteen worden uitgezet als iemand onterecht asiel aanvraagt.

Vervolgens moet er veel meer druk worden gelegd op landen van oorsprong om hun mensen terug te nemen. En dan het geld dat nu in die grensbewaking gaat zitten in projecten steken waardoor er ook weer perspectief is voor mensen in die landen. Zoiets. Of verzin iets beters.

Maar snel. Want anders gaan we de komende tijd meer van die Aquarius-achtige dobbertochtjes zien op de Middellandse zee.