Hans Stegeman

Nederland is een rijk en gelukkig, maar asociaal landje

22 mei 2018 05:54

Vorige week kwamen onze nationale statistiekenproducenten met de langverwachte 'Monitor brede welvaart'.

Het journaal opende ermee en Humberto Tan liet in zijn talkshow de mooie speech van Robert Kennedy zien over de gebreken van het begrip economische groei. CBS-hoofdeconoom Peter-Hein van Mulligen schoof aan om het rapport toe te lichten.

Precies vijftig jaar na de speech van Kennedy wordt bredere welvaart in Nederland voor het eerst in een praatprogramma bediscussieerd. Een grote doorbraak.

En uit de monitor blijkt: met Nederland gaat het heel goed. Alleen wel ten koste van toekomstige generaties en het buitenland. Want eigenlijk is de conclusie: we zijn rijk, relatief gelukkig maar vooral ontzettend asociaal. Dit laatste staat er helaas niet zo hard in als zou moeten.

Een berg statistieken mooi weergegeven

Economische groei meet geen welvaart, daar zijn de meeste weldenkende mensen het wel over eens. Zie ook dit filmpje.

Alle beperkingen van economische groei zijn bekend, maar toch wordt deze indicator nog steeds vaak gebruikt om te beoordelen hoe 'goed' het gaat met een land. Vandaar het pleidooi om de brede welvaart te gaan meten.

Brede welvaart is een containerbegrip. Zoveel mogelijk aspecten van kwaliteit van leven op dit moment, voor toekomstige generaties en elders op de wereld worden hierin meegenomen volgens een gestandaardiseerde methodiek.

Het CBS presenteert dit in hun monitor, voor het overgrote deel op basis van al eerder gepubliceerde cijfers. Door ze systematisch naast elkaar te zetten, trends te duiden en te vergelijken met andere landen ontstaat wel een totaalbeeld van de welvaart. Dat is de belangrijkste toegevoegde waarde van dit rapport.

Met ons gaat het over het algemeen goed…

En om met het goede nieuws te beginnen: met ons gaat het goed. Eigenlijk heel erg goed. Op heel veel indicatoren, zoals materiële welvaart, tevredenheid en vertrouwen in instituties scoort Nederland in de top van Europa en is er ook vaak sprake van vooruitgang.

Daar waar het nu knelt heeft dat een directe relatie met onze behoefte om te veel te eten (overgewicht), te veel te willen werken (gebrek aan vrije tijd) en te veel economische activiteit in een klein landje (minder natuurgebied). Dus ook daar kunnen we best wat aan doen.

Dit betekent niet dat iedereen gelukkig is, maar uit de monitor blijkt dat de verschillen tussen diverse groepen –hoewel ze er zeker zijn – per saldo meevallen.

…maar met de wereld en onze toekomst beduidend minder

Zo, hebben wij het even goed, zeg. En voor een deel helpt dit ons in de toekomst ook: veel economisch kapitaal is een goede uitgangspositie voor de toekomst en met onze sociale verbanden zit het ook goed. Maar we gebruiken te veel natuurlijke hulpbronnen.

Met ons natuurlijk kapitaal gaat het dan ook niet goed. Dat beperkt de houdbaarheid van onze welvaart in de toekomst. Daarnaast parasiteren we op de rest van de wereld: we importeren materialen die we consumeren en exporteren externe effecten zoals de uitstoot van broeikasgassen.

Op langere termijn is dit niet houdbaar. Op de keper beschouwd zijn we gewoon asociaal bezig.

De vraag die niet echt wordt beantwoord

Het CBS constateert alleen maar. Het is niet aan statistici om beleid voor te schrijven. Daarvoor hebben we de politiek. Maar wat kan die nu met al die cijfers?

Daar zit volgens mij uiteindelijk de beperking van deze monitor. Het is te vrijblijvend. Bij economisch beleid is de boodschap helder: een hoger inkomen en meer werkgelegenheid zijn duidelijke richtpunten voor beleid.

Maar wat is de boodschap voor beleidsmakers hier? Het gaat goed, dus ga zo door? Of is dit onhoudbaar en moeten we, zo snel mogelijk ons welbevinden hier opofferen voor onze toekomst en welvaart elders op de wereld?

We leven op te grote voet

Dit staat er niet. Maar als we een beetje nadenken moet dat wel de logische consequentie zijn: we leven nu op te grote voet. We consumeren meer dan in de toekomst houdbaar is.

En daarom is het heel logisch dat we met zijn allen voor het klimaat moeten gaan betalen. Door onze huizen aan te passen, of de echte prijs van producten te betalen waarbij rekening is gehouden met vervuilende aspecten. Voor onze eigen toekomst.

Volgens mij is dat de echte boodschap van deze monitor. Helaas staat dat er nou net niet met zoveel woorden in…