Randy Martens

Gevestigde orde begrijpt nog steeds helemaal niets van populisme

14 april 2018 15:05

Trumps approval rating schiet de laatste tijd omhoog. Orbán wint de verkiezingen in Hongarije en haalt een tweederde meerderheid. Dat terwijl vorig jaar het populisme nog triomfantelijk dood werd verklaard na de verkiezing van Macron. 

Het onderstreept dat de gevestigde orde het nog steeds niet begrijpt: populisme is niet slechts een tegenreactie op migratie, maar ook op technocratisch bestuur.

Technocratie

De oorzaak van Orbáns schurkenstatus is voor een groot deel dat hij in 2012, nadat hij ook een tweederde meerderheid haalde, de grondwet herschreef. Hij perkte onder andere de vrijheid van de rechterlijke macht in en beknotte de bevoegdheden van het Constitutioneel Hof. "Schandalig!", riep heel weldenkend Europa. 

Toch gebeuren in 'weldenkend Europa' voortdurend soortgelijke dingen, maar dan spiegelbeeldig. 

Waar Orbán de staatsmacht probeert te kapen door belangrijke instituties buiten spel te zetten ten faveure van directe democratie, gebeurde bijvoorbeeld in de aanpak van de Europese Schuldencrisis in feite het omgekeerde: nieuwe instituten in plaats van democratie.

Besluiten die de levens van miljoenen mensen beïnvloedden werden genomen door ondoorzichtige en ondemocratische organen zoals de Eurogroep en de ‘Trojka’ van Europese Commissie, ECB en IMF. Landen die de 3 procent-norm overtreden komen in de 'Correctieve arm'. (Termen die niet slechter gekozen hadden kunnen worden.)

Werkelijke macht

Het depolitiseren van de staatsmacht is een bredere trend. "'Verantwoord bestuur’ door een elite van deskundigen die welbewust niet ingaan op de wensen van gewone burger", noemt Jan-Werner Müller het in zijn must-read essay over populisme. Het geeft mensen het gevoel dat ze kunnen stemmen wat ze willen, uiteindelijk draaien technocratische instituten gevuld met blauwe pakken aan de werkelijke knoppen van de macht. 

Orbán zou zeggen dat ongekozen technocraten de staatsmacht monopoliseren via organen waar geen kiezer aan te pas komt. Is het niet logisch dat ik dat probeer terug te draaien?

Technocratie en populisme zitten dus op dezelfde as, en ze hebben meer gemeen. Beide dulden geen tegenspraak. Populisten vertegenwoordigen immers de enige ware stem van het volk. Technocraten vertegenwoordigen een objectief beste waarheid die gestoeld gaat op zoveel kennis en intelligentie dat het houden van verkiezingen in feite bijzaak is.

Grote zwakte

Dat laatste is in de kern waar de grote zwakte ligt van de gevestigde partijen ter linkerzijde. Thomas Frank schreef met 'Listen, Liberal' al voor de verkiezing van Trump in feite op waarom de Democratische Partij zou gaan verliezen. Hij wijt dit aan een overname van de Democratische partij door een klasse van hoogopgeleide 'professionals'. Zwaaiend met Harvard-diploma's zeiden deze technocraten, laat ons dit maar regelen, wij kennen hier de objectief beste oplossing voor.

Heel veel "Change" en "Hope" later bleek het objectief beste toch opvallend vaak in het eigenbelang van deze klasse hoogopgeleiden zelf.

Extremisme als strategie

Ondanks dat ze veruit de grootste zijn, is Leefbaar Rotterdam aan de zijlijn gezet in de formatie in de Havenstad. Dit is symptomatisch voor de reactie op populisme. 'Wij wensen niet met dit soort enge racistische griezels samen te werken', zeggen de progressieve partijen. De reden is een aantal racistische plannen en een alliantie met Forum voor Democratie, die zelf ook door diverse partijen uitgesloten werd in Amsterdam. Net als de PVV bij de landelijke verkiezingen.   

De dreiging van extremisme is in feite een strategie die gebruikt wordt om eindelijk eens gehoord te worden. Sociaaldemocraten deden vroeger niet anders. Het was niet zo moeilijk om naar de Sovjet-Unie te wijzen en te suggereren: 'Beter luister je een beetje naar onze punten over de verzorgingsstaat, het zou tenslotte vervelend zijn als ook hier een revolutie uitbreekt.'

Tegenwoordig zit de revolutie op rechts.

Je achter extreme uitspraken van populisten verschuilen om ze uit te sluiten van de macht is zowat het domste dat gevestigde partijen kunnen doen. Het zal het gevoel van achterstelling bij grote groepen ontevreden kiezers alleen maar groter maken. Met als reactie: groter extremisme.

Bovendien, als het kernverwijt tegen populisten is dat zij mensen buitensluiten, is het dan niet een beetje gek om hetzelfde te doen?