Stephan Okhuijsen

Factcheck: daalt de criminaliteit nou echt?

03 maart 2018 14:05

Afgelopen donderdag werden de criminaliteitscijfers over 2017 bekend gemaakt. De laatste jaren is een duidelijke daling te zien en dat is ook weer het geval in 2017. Maar ieder jaar trekken mensen de significantie van de cijfers in twijfel. Hoog tijd dus om alle aspecten eens goed op een rijtje te zetten.

Als basis nemen we het aantal geregistreerde misdrijven

Miniatuurvoorbeeld

Deze gingen in twaalf jaar tijd van ruim 1,3 miljoen naar ruim achthonderdduizend. Dat is een daling van bijna 40 procent. Hier is dus duidelijk een positieve trend zichtbaar.

Maargoed, als de bevolking krimpt of groeit, verandert verhoudingsgewijs natuurlijk ook de criminaliteit. We moeten het cijfer dus relateren aan de bevolkingsomvang en daarbij naar het aantal geregistreerde misdrijven per 1000 inwoners.

Miniatuurvoorbeeld

Hier is de daling nóg wat sterker, want de bevolking groeit nog steeds. Nu is het wel zo dat criminaliteit vooral op jonge leeftijd gepleegd wordt en we op dit moment in een vergrijzend land zitten.

Toch is het aandeel van de bevolking tot 25 jaar in diezelfde periode met maar twee procentpunten gedaald. Dat is dus onvoldoende verklaring voor de daling van meer dan veertig procent.

Aangiftebereidheid

Op dit punt in de discussie begint meestal het gesputter over de bereidheid om melding en aangifte te doen. De overtuiging is namelijk dat niemand meer aangifte doet en als er niets aangegeven wordt, valt er niets te registreren.

Dit is natuurlijk niet helemaal correct. De politie constateert namelijk zelf ook misdrijven en registreert die dan. Maar goed, laten we eens kijken naar de bereidheid van de burger om meldingen en aangifte te doen.

We beginnen met de meldingsbereidheid. Deze wordt gemeten op basis van een jaarlijkse peiling onder vele duizenden Nederlanders. Een stevige steekproef dus.

Miniatuurvoorbeeld

Hoewel hier sinds begin jaren negentig vier verschillende manieren van meten gebruikt zijn, blijft het percentage redelijk gelijk. Maar een melding leidt niet altijd tot aangifte en daarmee dus niet altijd tot registratie van een misdrijf. 

Het is daarom ook goed om te kijken naar de aangiftebereidheid.

Miniatuurvoorbeeld

Hoewel hier de bereidheid ook jaren ongeveer gelijk bleef, is er de laatste jaren juist sprake van een daling. Maar dit is een relatieve daling van 15 procent. Dat is dus ook niet voldoende om de daling van 40 procent te verklaren.

Omdat uw blijvende twijfel en scepsis inmiddels door het scherm heen straalt, is het misschien óók goed om nog te kijken naar de meting van slachtofferschap. In een steekproef wordt jaarlijks aan mensen gevraagd of zij in dat jaar slachtoffer waren van een misdrijf. Die vraag staat helemaal los van voorgaande benaderingen.

Miniatuurvoorbeeld

U ziet, dit beeld is wat rommeliger omdat er maar liefst zes verschillende manieren van meten zijn geweest in de afgelopen jaren. Maar dat neemt niet weg dat er over de hele linie ook sprake is van een daling in de laatste vijftien jaar.

Er gaat nog één vingertje omhoog voor een maar. Want het kan zo zijn dat minder mensen slachtoffer zijn in een jaar, maar dat die mensen wel meer misdrijven ervaren hebben. Toch?

Ja, dat kan. Maar ook dat is gemeten.

Miniatuurvoorbeeld

Daar is de daling nog duidelijker aanwezig. Het is dus duidelijk, de (traditionele) criminaliteit daalt in Nederland.

Nu wordt de burger in Nederland niet volledig door droge statistiek gedreven in zijn beleving. Dus kan men zich ondanks de verbeterde situatie nog steeds onveilig voelen. Goed nieuws: ook dat wordt gemeten.

Miniatuurvoorbeeld

Het zou alleen fijn zijn als de metende instanties in staat waren langer dan een paar jaar een bepaalde methode te hanteren. Vergelijken over langere termijn is daarmee natuurlijk een ramp. Al neemt dat niet weg dat het onveiligheidsgevoel de laatste jaren dus ook daalt.

Is er dan helemaal niets negatiefs te zeggen? Natuurlijk is dat er wel. En dat komt doordat de politie steeds slechter wordt in het oplossen van misdrijven. 

Miniatuurvoorbeeld

Je zou denken dat wanneer er minder misdrijven zijn en de politie niet krimpt, er meer tijd is voor het oplossen van deze misdrijven. Hier gaat dus iets goed mis. Laat daar dus de komende jaren de aandacht naar uit gaan.

Met deze barrage aan data en grafieken neem ik voor nu afscheid van u, lezer. Na een jaar met veel plezier columns gemaakt te hebben, liggen mijn prioriteiten elders en stop ik met het schrijven van deze data-columns. Ik hoop dat u er iets van opgestoken heeft. 

Via Twitter en mijn site Datagraver zullen er overigens nog regelmatig diepgravende datadingen voorbij komen.

Stephan Okhuijsen combineert ervaring in de ICT met datajournalistiek. Hij zet het nieuws en je wereldbeeld in (een ander) perspectief aan de hand van data.