Randy Martens

Klimaatverandering: nee, technologie gaat ons niet redden

27 december 2017 06:11

De regering Trump heeft vorige week weer een serie maatregelen getroffen die bedoeld lijken om het klimaat zo snel mogelijk te ruïneren. "Een dure hoax", noemde Trump klimaatverandering. Een verzinsel van de Chinezen om Amerika kapot te maken.

Als ik dit type oude rechtse mannen zie volharden in hun klimaatontkenning, dan vermoed ik dat ze onbewust denken: "Ik ben dan toch dood." Maar ook onder klimaatbewuste millennials heerst een hardnekkige vorm van zelfbedrog. Eén die misschien nog veel gevaarlijker is: hopen dat technologie ons gaat redden. 

Hoe ik weet dat technologie ons niet gaat redden? Simpel. De noodzakelijke techniek voor een duurzame economie bestaat al lang. Nieuwe technologieën worden echter niet gebruikt om onze gigantische ecologische voetafdruk te verkleinen maar om de economische groei op peil te houden. 

Laat me een simpel voorbeeld geven van hoe we met onzichtbare maar harde hand de verkeerde kant op geduwd worden. Stel dat de CEO van Philips, Shell of Unilever nu zegt: "Duurzaamheid is onze nummer één doelstelling. We gaan mínder produceren en tegen hógere prijzen, omdat we alleen nog maar duurzame grondstoffen en technieken willen gebruiken."

Wat zou er dan gebeuren? Ten eerste zou zo'n CEO dezelfde dag nog met een kartonnen doos op de stoep staan. Zelfs als dat niet gebeurt, dan wordt zo'n bedrijf binnen no time de AEX uit geconcurreerd door bedrijven die het verder een zorg zal zijn.

Het kan veilig gezegd worden dat klimaatverandering het grootste marktfalen in de geschiedenis van de mensheid is. De kosten van de opwarming van de aarde zitten nu eenmaal niet in de prijs en dus houden markten er geen rekening mee.

Je kunt dus alleen spreken van efficiënte markten als je de verwoesting van klimaat en natuur gemakshalve buiten beschouwing laat. Klimaatverandering is daarom geen technologisch probleem, maar een economisch probleem.

Naomi Klein schrijft in haar boek No is not enough dat het feit dat klimaatverandering een economisch probleem is, de reden is dat de meest fundamentele vrije markt-believers ook vaak klimaatontkenners zijn.

Denk aan de radicale klimaatontkenning binnen de Republikeinse partij en de opzegging van het Parijsakkoord door de regering Trump. Eigenlijk is de stelling van Klein zo gek nog niet als je bedenkt wat de drie belangrijkste geloofsartikelen van de neoliberale economie zijn: een ongereguleerde markt, een kleine overheid en de belofte van eindeloze economische groei.

Een serieuze oplossing voor het klimaatprobleem vereist juist een - volgens huidige maatstaven - obscene hoeveelheid regulering, overheidsingrijpen en vooral groeibeperking. Is klimaatontkenning de eerste fase van rouw voor het neoliberale kapitalisme? Misschien wel.

De onmogelijkheid van oneindige economische groei op een eindige planeet is op zich niet zo ingewikkeld. De vraag is alleen of we hier nog wel helder over na kunnen denken.

De hoeveelheid communistische propaganda waar de gemiddelde bewoner van de USSR aan blootstond is een lachertje vergeleken met de hallucinerende hoeveelheid marketing die dagelijks over ons uitgestort wordt.

Marketingdeskundigen schatten dat mensen duizenden reclame-uitingen per dag zien. Bovendien is deze consumptie-propaganda eindeloos veel beter dan alles waar vader Stalin mee op de proppen kon komen.

Er zijn marketingbedrijven die hersenscanners (!) gebruiken om te bepalen welke verpakking meer ik-wil-hebben bij u oproept. Een goed voorbeeld van hoe technologische innovaties wél benut worden. Het gevolg is dat mensen serieus denken dat ze vier vliegvakanties per jaar nodig hebben.

Het is daarom een roze droom om te denken dat consumenten ooit in voldoende mate de voorkeur gaan geven aan een duurzaam consumptiepatroon. De economische belangen zijn eenvoudigweg te groot om zoiets te laten gebeuren.

Marx' profetie was dat klassenstrijd en de voortdurende concentratie van welvaart zou leiden tot de ineenstorting van het kapitalisme. Lang verhaal kort: Het enige economische systeem dat instortte was het communisme zelf. Einde verhaal.

Marx zat fout. Toch is het tijd om het economische systeem opnieuw ter discussie te stellen, want Marx had over één ding gelijk: er loert inderdaad een systeemcrisis met de potentie om een einde te maken aan het kapitalisme (en nog veel meer).

Die crisis is een klimaatramp.