Hella Hueck

De ethische vragen rondom bitcoin

19 december 2017 06:21

Zelf had ik het niet voor mogelijk gehouden: 2017 was het jaar dat sommige werknemers geen Prosecco of paté in hun kerstpakket kregen maar een stukje bitcoin.  Er is al heel veel gezegd en geschreven of bitcoin een bubbel is of niet.  Maar waar we het nog te veel weinig over hebben: wat zijn de nieuwe ethische dilemma's die opduiken door bitcoin? 

Bitcoin als belegging

Afgelopen weekend bood iemand mij voor 5 euro aan cryptomunten aan: "Dan kun je het zien stijgen… is erg leuk." Sympathiek aanbod en ach, vijf euro is maar een klein bedrag. Maar ik nam een keer eerder een paar euro aan en nu zit ik er een beetje mee in mijn maag.

Dat zit zo: vorig jaar maakte ik voor RTL Z een item over het Britse bedrijf Blockchain en voor dat doel maakte ik een wallet aan. Een van de co-founders, Nicolas Cary, boekte een paar euro over vanuit zijn wallet, zodat ik zijn dienst kon uitproberen en opnames van kon maken. Eerlijk gezegd was ik vergeten dat ik een stukje bitcoin had. Nu zit er omgerekend 235 euro in mijn bitcoinportemonnee.

Is dit nu een 'belegging' geworden? Zo zag ik het begin 2016 niet. De bitcoin is gestart als digitale munt, een ruilmiddel. Maar nu is bitcoin het 'nieuwe goud'. Veel mensen zien het als een investering, een belegging.

Journalisten die bij RTL Z in dienst zijn moeten om oa belangenverstrengeling en handel in voorkennis te voorkomen één keer per jaar hun beleggingen opgeven. Maar de bitcoin is nog niet expliciet in de Code of Conduct opgenomen. De HR-afdeling van RTL mailt me hierover: "Ik zal dit eens aan onze compliance officer voorleggen. Wellicht is het een idee om dit voor 2018 toe te voegen."

Ondertussen ben ik al twee jaar weg bij RTL en kan ik als freelancer doen wat ik wil. Ik heb geen dwingende mailtjes meer van een compliance officer maar hierbij een screenshot van mijn bitcoin portefeuille, zodat je weet wat voor direct belang ik in de munt heb. 

Miniatuurvoorbeeld

Oké, je weet nu van mijn kleine portefeuille. Maar is het voor consumenten wel duidelijk hoe groot de belangen zijn van de mensen die we in de media het bitcoinevangelie horen verkondigen? Volgens Peter Smith, de CEO van Blockchain (het bedrijf waar ik dus een jaartje terug een snippertje bitcoin van kreeg), gaat de waarde van cryptomunten volgend jaar verdubbelen naar 1 biljoen (1000 miljard). 1 biljoen! En je kan nog instappen in deze rit naar boven! 

Ik krijg echt buikpijn van dit soort glazen-bol-toekomstvoorspellingen. Eén ding weten we wel zeker: wie heeft er als eerste baat bij als nog meer mensen wallets aanmaken en gaan aan – en verkopen? Juist. Peter Smith.

Instappen is té makkelijk.

Eigen schuld, dikke bult als je instapt en de koers in elkaar klapt? Ja, zeker. Een keer in de zoveel tijd is er nou eenmaal weer een bubbel, zoals we die zagen tijdens de internethype.

Wat bijzonder is aan de bitcoin is dat het kopen van de digitale munt relatief zó eenvoudig is. Je kunt laag instappen, je hebt geen vermogensbeheerder nodig, er zijn geen beheerskosten. (Wel vrij hoge transactiekosten – zie 'Waarom bitcoin een niche valuta zal blijven'

Bitcoin trekt veel mensen aan die geen beleggingservaring hebben. (Eerlijk is eerlijk: niet dat ervaring je nou beschermt tegen grote verliezen...) Zo liep ik gistermiddag door de Albert Heijn. Een jongen van rond de 30 vertelde telefonisch aan een vriend hoeveel zijn portefeuille op dit moment waard was. De Amsterdamse bubbel wellicht.

Maar als ik op het forum van ING deze post van BigFred67 zie: "Wil je rente op je spaargelden dan zou ik zeker investeren in bitcoin ( BTC) of Altcoin... Mijn verwachting is dat binnen 5 jaar 80 procent van de Nederlandse bevolking betaald met Altcoin", krijg ik wéér maagkramp.

Wie z'n euro's omwisselt voor bitcoins krijgt natuurlijk geen 'rente'. Rente is een vergoeding voor geld dat je uitleent. De rente komt bovenop het geld dat je al hebt. Op een spaarrekening krijg je op dit moment een bizar lage rente (daarom stappen mensen misschien ook wel in bitcoin), maar je zult je geld niet kwijtraken.

Bij bitcoin moet je hopen (iedereen gaat er zelfs vanuit) dat de koers ervan verder stijgt. Dan maak je rendement. Maar dat is geen investeren, maar speculeren. Een investering, zoals een huis, heeft een onderliggende, duurzame waarde, al kunnen de prijzen daarvan natuurlijk ook fluctueren. Maar zoals deze columnist het zo mooi omschrijft in de Financial Times: "Bitcoin is een complete bubbel. Het is een bezit zonder intrinsieke waarde. De prijs gaat naar nul als het vertrouwen verdwijnt."

Als je tenminste het tenminste DURFT: uitstappen. Ik dacht een paar weken terug dat mensen bij een koers van 10.000 dollar zouden verkopen. Dat was weer mijn les dat ik geen glazen-bol voorspellingen moet doen. De fear of missing out wint het van de ratio.

Als ik aan mensen in mijn omgeving vraag of ze van te voren hebben bedacht op welke koerst ze willen uitstappen kijken ze me niet begrijpend aan. Niemand wil de sukkel zijn die te snel uitstapt en een mooie rally misloopt terwijl je vrienden de koersen steeds zitten te refreshen op hun mobiel en hun portefeuille meer waard zien worden.

Het allergrootse ethische dilemma: eigendom en waardeoverdracht van cryptomunten zijn volledig anoniem. Er is geen overheid die toezicht houdt.  En dus lopen we als samenleving belastinginkomsten mis op de rendementen die gemaakt worden. Daar krijg ik nog het meeste buikpijn van. Want dan heb je van die cryptomunten CEO's die dit twitteren:

Wat móóóói! Merry Christmas! Doe wat goeds met het geld dat je zomaar in je schoot geworpen is. Volger @Christocrypto zegt dat hij een Foodtruck voor z'n moeders verjaardag gaat kopen. Ach gut. Wat lief. Zo maak je pas echt impact op de wereld.

Ik snap dat zo'n groots cadeau aan je moeder geven natuurlijk een stuk leuker is dan belasting betalen zodat in jouw land zaken als uitkeringen, nieuwe wegen, leraren en de zorg gefinancierd worden. Dat is voor sukkels (zoals ik…) die gewoon werken voor hun geld.  Dat is het meeste bizarre aan de opkomst van cryptomunten: het idee dat we geen overheid meer nodig zouden hebben.

De Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz sloeg de spijker op de kop toen hij in een interview zei: "Bitcoin doesn't serve any socially useful function." 

Het gaat er voor de langere termijn niet om of munt nog verder stijgt of niet. De echte interessante vraag is hoe de hele maatschappij profiteert van bitcoin en andere cryptomunten.