Stephan Okhuijsen

Factcheck: bitcoins zijn energieslurpers

16 december 2017 08:12

Tegelijk met de stijgende prijs van de bitcoin neemt de ongerustheid toe over het elektriciteitsverbruik van het bitcoinnetwerk. Er zou inmiddels 36 TWh (TerraWatt uur = 1.000.000.000 KiloWatt uur) per jaar voor nodig zijn, equivalent met het elektriciteitsverbruik van Ierland.

Het minen van bitcoins wordt steeds aantrekkelijker nu de bitcoin het ene koersrecord na het andere laat sneuvelen. Maar wat betekent deze groei voor het milieu, nu de wereld juist probeert minder energie te verbruiken om de klimaatdoelen te halen. Gaat bitcoin dan roet in het eten gooien? 

Voor we daar in duiken eerst even kort uitleggen hoe bitcoin werkt en waarom er überhaupt meer energie nodig is dan voor 'regulier' geld. 

Het eerste belangrijke onderdeel is dat iedereen in het bitcoinnetwerk een kopie heeft van het rekeningoverzicht. Voor iedereen is inzichtelijk wie (of wat, het is gekoppeld aan een anoniem 'rekeningnummer' in een zogeheten bitcoinwallet) hoeveel bitcoins nu bezit en waar die bitcoins vandaan zijn gekomen, helemaal terug tot de start van bitcoin.

Dat kost op zich natuurlijk al wat extra energie vergeleken met de enkele boekhouding van 1 bank, want iedere transacties moet in alle overzichten verwerkt worden. Maar dit garandeert wel een deel van de veiligheid en onafhankelijkheid.

Het tweede belangrijke onderdeel is dat transacties (het overmaken van bitcoins) op een heel slimme wijze gecontroleerd worden om te voorkomen dat dezelfde bitcoins niet tegelijkertijd aan meerdere partijen uitgegeven worden. Dit gebeurt door de transacties na allerlei checks in de zogenaamde blockchain te plaatsen.

Deze blockchain is ook weer voor iedereen zichtbaar en bevat alle transacties vanaf het begin. Opnieuw maakt dit het extra veilig en is er geen centraal orgaan nodig. Maar opnieuw komt hier extra energie bij kijken.

Maar het derde onderdeel kost het meeste energie. Om een transactie tot de blockchain toe te laten, moet eerst een hele reeks stevige wiskundige puzzels opgelost worden. Via een vernuftig mechanisme is het eigenlijk altijd zo dat een substantieel aantal computers samen ongeveer 10 minuten moeten rekenen om deze puzzels op te lossen.

En waarom zouden die computers dat doen? Omdat ze voor het oplossen van voldoende puzzels als beloning nieuwe bitcoins krijgen (mining, delven). 

En met name vanwege dat laatste ontstaan er over de hele wereld zogenaamde bitcoinfarms. Dit zijn grote 'schuren' vol computers die met brute kracht zo snel mogelijk de puzzels oplossen zodat ze als eerste de nieuwe bitcoins kunnen claimen. En met een prijs van 17.000 dollar is dat momenteel een zeer lucratieve business. Als individu met een enkele computer thuis maak je op deze markt inmiddels geen kans meer.

En hier ontstaan dan ook gelijk de meningsverschillen over de energieconsumptie. Enerzijds doordat een deel van de actieve bitcoindelvers steeds meer gespecialiseerde computers inzet die sneller en met minder energie de puzzels oplossen. Anderzijds doordat die bitcoindelvers hun schuren neerzetten naast energiecentrales met overcapaciteit en ze daardoor energie tegen hele lage prijs krijgen.

En die berekening van die 36TWh is gebaseerd op kosten (met name energie) versus opbrengst. Dat inschatten voor een zich snel ontwikkelend netwerk dat in heel veel verschillende landen werkt, is een hachelijke zaak.

Het is aannemelijk dat de schatting van 36TWh aan de hoge kant zit. De meeste andere berekeningen komen in de buurt van de 10TWh uit. Dat is natuurlijk nog steeds een substantiële hoeveelheid, equivalent met de consumptie van een land als Guatemala.

Maar is dat dan veel vergeleken met andere gebruikte betaalmiddelen? Immers, voor traditionele betaalmiddelen zijn er banken nodig, kantoren, mensen, geldauto's, papiergeld, telmachines, pinautomaten, pinpassen, etc... 

Het is me niet gelukt om daar een betrouwbare schatting van te vinden. Anders dan een berekening dat een VISA card transactie ongeveer 1/60ste kost van een bitcointransactie.

Maar omgekeerd is wel aan te tonen dat momenteel bitcoins niet geschikt zijn om het volledige betaalverkeer over te nemen. Het huidige aantal transacties dat bitcoin momenteel afhandelt is iets minder dan een half miljoen per dag. Dat komt neer op zo'n 175 miljoen per jaar.

Alleen al het huidige aantal digitale financiële transacties (buiten de beurshandel en cash handelingen) is zeker meer dan 2.500 miljard (biljoen). En dat zou betekenen dat dit met bitcoins zo'n 5.000 * 10 TWh = 50.000 TWh per jaar zou kosten. Dat is iets minder dan een kwart van het huidige verbruik van de hele wereld

Kortom, bitcoins zijn inderdaad energieslurpers. Zonder een aanzienlijke verandering is het een groot probleem voor het klimaat als de populariteit snel toeneemt.

Volg Stephan op Twitter of via zijn bedrijf Datagraver.com.

Stephan Okhuijsen combineert ervaring in de ICT met datajournalistiek. Hij zet het nieuws en je wereldbeeld in (een ander) perspectief aan de hand van data.