Lars Duursma

Minister Hennis, er is géén excuus voor deze late excuses

02 oktober 2017 06:22

Vrijdagavond waren ze er dan eindelijk: excuses voor de nabestaanden. Anderhalve dag lang wrong minister Hennis zich in alle mogelijke bochten om maar niet toe te geven dat er onder haar verantwoordelijkheid grote fouten waren gemaakt. Anderhalve dag lang weigerde ze keer op keer haar excuses aan te bieden.

En dat terwijl de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) kristalhelder was in haar vernietigende conclusies. Hier was sprake van een opeenstapeling van grote fouten, met als tragisch gevolg dat twee jonge militairen binnen een fractie van een seconde volstrekt onnodig uit het leven werden gerukt. Toch ontbrak in de eerste interviews elke vorm van empathie.

Dat is niet alleen onverteerbaar. Het is onvergeeflijk.

Voorgekookte vaagtaal

De afgelopen dagen kwam de minister elke dag met een ander verhaal. Donderdag kwam ze niet verder dan zorgvuldig voorgekookte vaagtaal. Neem deze uitspraak voor de camera's van NOS en RTL Nieuws: "Ik stel vast dat een hoeveelheid van factoren mogelijk hebben bijgedragen aan de oorzaak van dit vreselijke ongeval." Alsof het rapport niet helder was.

Haar excuus: "Het is een dik rapport met veel details en ook wij hebben tijd nodig om dat zorgvuldig te bestuderen."

Maar hoe geloofwaardig was dat? Reeds op 26 juni – drie maanden geleden – ontving Defensie een conceptversie van het rapport. Ruim een week voor de officiële presentatie ontving het de definitieve versie. En hoezo dik? Exclusief bijlagen zo'n honderd pagina's (pdf). Als je dat niet in een week kunt lezen, doe je gewoon niet je best.

Straatje schoonvegen

Uit de eerste verklaring van de minister sprak maar één doel: het eigen straatje zo snel mogelijk schoonvegen. "Ik voel me verantwoordelijk,” herhaalde ze steeds. Impliciete boodschap: maar ik ben het niet. En: "Als er fouten zijn gemaakt, dan moeten die fouten allemaal van een antwoord worden voorzien." Hoezo áls? Alsof de keiharde conclusies van het OVV-rapport 'ook maar een mening' zijn.

De minister wilde niet aftreden maar optreden, zo stelde ze met de VVD-klassieker die eerder al met wisselend succes werd uitgesproken door Mark Rutte, Rita Verdonk, Ivo Opstelten en Fred Teeven. Over een eventueel aftreden zei ze: "Ik weet niet of dat iets oplost. Het draait ook de aanschaf van de munitie in het jaar 2006 niet terug."

Volgens die merkwaardige logica hoef je als minister nooit op te stappen. Misschien moet ze zich toch eens verdiepen in de carringtondoctrine. Ook opvallend: details uit het rapport mijdt de minister angstvallig, tenzij het haar goed uitkomt. In dit geval dus om te suggereren dat de belangrijkste fouten in 2006 werden gemaakt, ver voordat zij minister was.

Vrijdag kwam Hennis na alle kritiek ineens met een heel ander verhaal: ze wilde haar positie bepalen op basis van het Kamerdebat over het onderwerp. Staatsrechtelijk zuiver, maar toch een merkwaardige draai. Het leek vooral een opportunistische zet om de discussie over haar positie voorlopig te smoren.

Toch excuses

Gisteravond kwam het bericht naar buiten dat de minister vrijdagavond haar excuses had aangeboden aan de nabestaanden. Eindelijk. Maar hoe geloofwaardig zijn excuses die je pas aanbiedt na grote maatschappelijke verontwaardiging over het uitblijven ervan?

Volgens sommige analisten was het juridisch lastig voor Hennis om excuses aan te bieden. Het zou namelijk opgevat kunnen worden als een schuldbekentenis en zo kunnen leiden tot een (hogere) schadevergoeding voor de nabestaanden.

Dat argument stinkt. Want waarom kan het nu dan ineens wel? Waarom kon Tom Middendorp, Commandant der Strijdkrachten, het vrijdag ook? En, misschien wel het belangrijkste: so what?! De nabestaanden zouden ieder bedrag dolgraag inwisselen om hun geliefde weer terug te krijgen, maar dit onuitwisbare litteken zullen ze de rest van hun leven met zich meedragen.

Cultuurverandering

Nooit eerder was het vertrouwen van militairen en burgerpersoneel in de legerleiding zo laag. Ruim 84 procent is ontevreden over de minister. Defensie is een kille werkgever die niet handelt in het belang van het personeel, zo bleek ook wel bij het dossier rondom het giftige chroom-6 en het vervalste medisch dossier van klokkenluider Victor van Wulfen. Excuses komen er meestal niet, of veel te laat.

Minister Hennis liet deze week zien dat ze daar niet van heeft geleerd. Nadat nabestaanden hoorden hoe ze hun vader, man of zoon volstrekt onnodig waren kwijtgeraakt, moesten ze onnodig lang wachten op excuses van de minister, die ondertussen vooral probeerde haar eigen straatje schoon te vegen. Alleen al dat is voldoende reden tot aftreden.

De nabestaanden krijgen straks hopelijk een astronomisch hoge schadevergoeding. Misschien leidt het eindelijk tot een cultuurverandering bij Defensie. Die is hard nodig. 

Volg Lars op Twitter of meld je aan voor gratis overtuigtips.