Marcel Pheijffer

"Beschimp de bonusgevers niet de bonusontvangers"

29 maart 2011 10:56

Er is veel te doen over de bonus van ING-topman Jan Hommen. Politici, media en Jan Publiek waren er als de kippen bij om te verklaren dat het schandalig was. Naar aanleiding van de discussie die daarop volgde, hield Hommen de eer aan zichzelf en zag af van zijn bonus.

Gebaar

In het NRC Handelsblad noemt oud-columnist Johan Schaberg de daad van Hommen een ‘groots gebaar’ en stelt dat Hommen meer moet verdienen. Niet in geld maar in aanzien. Ik ben het daarmee eens. We leven in een land waar te populistisch en simplistisch wordt gereageerd. Waar zaken eendimensionaal worden bekeken, namelijk van de zwarte kant.

Onder leiding van Hommen maakt het door de staat gesteunde ING immers grote stappen voorwaarts. De bank kan naar verwachting binnen afzienbare tijd weer zonder staatssteun. Steun waarvoor de belastingbetaler overigens een forse premie heeft gekregen. Daarom deel ik de opvatting dat Hommen meer aanzien toekomt.

Effecten

Maar het gaat mij niet zozeer om de kwestie-Hommen. Het gaat mij erom dat de bonusdiscussie in den brede te makkelijk wordt gevoerd. Zonder te kijken naar de positieve effecten die bonussen kunnen hebben. Bonusgevers beogen die effecten door het geven van prikkels te realiseren. In sommige gevallen is dat functioneel, mits onzakelijk bonusgericht gedrag aan de kant van bonusontvangers wordt beteugeld.

Bonusgevers

Mij gaat het vooral om de bonusgevers. De discussie zou niet moeten gaan over Hommen cum suis, maar over hen. Geven zij wel de juiste prikkels? Zijn ze alert op ongewenste (gedrags)effecten? Vermijden ze het geven van perverse prikkels? Zorgen ze voor adequate in- en externe controlemechanismen? Wegen zij het publieke sentiment afdoende mee bij het vaststellen van de bonus?

Negatief

Te vaak dienen voorgaande vragen negatief te worden beantwoord. Daar zit dan ook de pijn. Vaak is het geven van prikkels en bonussen volstrekt onnodig. Bijvoorbeeld omdat een functionaris – de potentiële bonusontvanger – reeds een zodanig hoog vast salaris ontvangt dat van hem of haar mag worden verwacht dat er optimale prestaties worden neergezet.

Onnodig

Bonussen zijn dan onnodig. Pas waar buiten het normale – hoge – verwachtingspatroon extra prestaties worden neergezet, komen bonussen voor topfunctionarissen in beeld. Dan gaat het om uitzonderingen, niet om een regel. En wellicht was Hommen die uitzondering.

Prikkels

Perverse prikkels die het nemen van grote risico’s uitlokken zijn meestal vermijdbaar en bovendien kunnen de erbij behorende risico’s worden beteugeld door er ‘strakker bovenop te zitten’. Door de bonusgevers of door interne en externe accountants die in voorkomende gevallen aan de handrem durven te trekken. Alleen zo kunnen excessen worden voorkomen.

Bonusgevers

Bonusgevers die louter verwijzen naar de wettelijke ruimte om een bonus te verstrekken, tonen zich technocraten. Zij bedrijven creative compliance: het handelen naar de letter, maar niet conform de geest van de wet. Zulke technocraten behoren de sensitiviteit te hebben om publieke discussies te voorzien. En indien zij deze willen trotseren dienen zij de kolen uit het vuur te halen door de discussie aan te gaan.

Bizar

Het is dan ook bizar dat Hommen zichzelf diende te verdedigen voor iets dat hem gegeven was. Op dat laatste punt hebben de bonusgevers in casu gefaald. Als er al een partij is die dient te worden beschimpt dan zijn zij dat. Hommen komt louter lof toe. Of in de woorden van Johan Schaberg, die het zeer treffend uitdrukte en mij inspireerde voor het schrijven van deze bijdrage: ‘Keep the change – wie dat kan zeggen maakt zichzelf groot en soeverein’.

Marcel Pheijffer

Marcel Pheijffer is hoogleraar Accountancy aan de Universiteit Nyenrode en hoogleraar Forensische Accountancy aan de Universiteit Leiden.

Reageren? 2011-03-290aa6a803-adcd-361a-8637-92f809c0c446

2009-06-26120c943d-cf17-3102-a4bf-d317bd118473 /components/financien/rtlz/redactie/column/ , /components/financien/rtlz/2008/weken_2008/ article 150
10

Recente columns van alle columnisten: 2011-02-1576ada20e-b421-3217-9776-e9e80bcda4ec /components/financien/rtlz/redactie/column/vandenakker/ article 7
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/tissen/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/degeus/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/schoenmaker/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
24
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
24
/components/financien/rtlz/ article 3
24