Marcel Pheijffer

'Shell in Nigeria: mooie woorden en stoute daden'

25 januari 2011 12:17

Shell reageert fel op via Wikileaks uitgelekte stukken die zien op mogelijke infiltratie binnen de Nigeriaanse overheid door Shell-medewerkers. Terecht?

'Bezijden de waarheid'

De via Wikileaks uitgelekte stukken zouden ‘geheel bezijden de waarheid en misleidend zijn’. Op woensdag 26 januari 2011 zal het concern zich voor een Tweede Kamercommissie verantwoorden voor haar handelen in Nigeria. Milieudefensie en Amnesty International richten het vizier ook op het olieconcern.

Fraaie volzinnen

Peter de Wit, President Directeur van Shell Nederland, spreekt in Het Financieele Dagblad van zaterdag jongstleden fraaie volzinnen uit: "Wij bij Shell beseffen terdege dat we onze maatschappelijke verblijfsvergunning – onze 'license to operate'- krijgen en in stand houden dankzij de samenleving waarin wij zaken doen", en ook: "Daar hoort ook bij dat de opbrengsten van olie- en gasproductie eerlijk moeten worden gedeeld tussen de eigenaren van de hulpbronnen en de partijen die bereid zijn te investeren en risico’s te nemen om ze te winnen en naar de markt te brengen".

‘Goed nieuws show’

Het zijn goedlopende volzinnen die passen in verslagen over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Verslagen die klinken als een ‘Goed nieuws show’. Verslagen die vooral verhalen over best practices. Verslagen waarin de echte terzake doende onderwerpen en bad practices onbesproken of onderbelicht blijven. Ook bij Shell.

Niet het echte verhaal

Want we lezen in die verslagen niet het echte verhaal over Shell’s betrokkenheid bij corruptie in Nigeria, een land dat op plaats 134 staat in de corruptieladder van Transparancy International. Een land waarvan iedereen dus weet of minstgenomen kan weten dat corruptie er welig tiert.

Smeergeld

Wat lezen we dan wel in het Sustainability Report van Shell? Onder meer aangaande de ethische beleidsuitgangspunten: 'Voor Shell-maatschappijen staan oprechtheid, integriteit en zuiverheid in alle aspecten van onze bedrijfsvoering voorop. Het aanbieden, betalen, vragen om of accepteren van steekpenningen in welke vorm dan ook, direct of indirect, is onaanvaardbaar. Smeergeld valt eveneens onder steekpenningen en mag niet worden betaald.', alsmede: 'Shell-maatschappijen verrichten geen betalingen aan politieke partijen en organisaties of vertegenwoordigers daarvan en houden zich afzijdig van partijpolitiek.'

Review Committee

Het Sustainability Report wordt bezien door een review committee. Dat stelt: "The report provides insights into the diffculties of doing business in Nigeria and recounts the most important developments in 2009. We would have liked the report to better enable readers to assess how Shell expects to navigate what continues to be a very challenging operating environment."

Gebrek aan openheid?

De laatste zin kan worden gelezen als een gebrek aan openheid aan de kant van Shell; de laatste vijf woorden daarin staan symbool voor het zaken doen in Nigeria: a very challenging operating environment. Uitdagingen waarvoor Shell een 'strikte gedragscode' hanteert. In de woorden van Shell-topman Peter de Wit: "Wij handhaven de gedragscode, misschien wel strikter dan veel mensen denken".

SEC

Tot zover de woorden van Shell. Nu een blik op de daden. Voor de beoordeling daarvan is onder meer het volgende van belang:

• Op 4 november 2010 publiceerde de Amerikaanse Securities and Exchange Commission (SEC) een handhavingsmaatregel op basis waarvan Shell aan de SEC een bedrag van ruim 18 miljoen dollar moet betalen. Daarboven moet de Nigeriaanse tak van het concern een strafrechtelijke boete van 30 miljoen dollar voldoen, hetgeen het totaal brengt op een kleine 50 miljoen dollar.

• Op 15 december 2010 werd bekend dat Shell voorts een nog hoger bedrag aan de Nigeriaanse justitie moet voldoen om een corruptieproces te voorkomen.

Betalen zonder schuld erkennen

Shell zal betalen zonder schuld te erkennen. Maar wie is er nu bereid zulke bedragen te betalen indien er niets aan de hand is? Indien de ethische beleidsuitgangspunten correct zijn gehanteerd en de strikte gedragscode is nageleefd? Indien de fraaie volzinnen in het MVO-verslag op waarheid berusten?

Vergoedingen

Bovendien maakt de SEC-aanklacht aan de hand van een feitenrelaas inzichtelijk wat er precies in Nigeria is gebeurd: het versnellen van douaneprocessen en het betalen van lagere belastingen. Dit door tussenkomst van partijen die daarvoor zorgden. Partijen die corrumpeerden en die daarvoor aan Shell hogere vergoedingen voor hun dienstverlening vroegen dan normaal te doen gebruikelijk.

Corruptie

Vandaag draait het in de hoorzitting van de Tweede Kamercommissie niet zozeer om het corruptieverhaal van Shell. Veeleer gaat het om de invloed van Shell op de overheid in Nederland en Nigeria (de kern van de Wikileaks), alsmede om de milieuvervuiling in dat land (de kern van de aantijgingenvan Milieudefensie en Amnesty International). Het is echter te hopen dat de leden van de commissie ook ingaan op het corruptieverhaal. Dat betreft immers een ‘fraaie’ illustratie van het verschil tussen de ‘mooie’ woorden van Shell en de soms ‘stoute’ daden.

Marcel Pheijffer

Marcel Pheijffer is hoogleraar Accountancy aan de Universiteit Nyenrode en hoogleraar Forensische Accountancy aan de Universiteit Leiden.

Reageren? 2011-01-25d48088d6-9ed5-313a-9abe-3c2ae1bbcaaf

2009-06-26120c943d-cf17-3102-a4bf-d317bd118473 /components/financien/rtlz/redactie/column/ , /components/financien/rtlz/2008/weken_2008/ article 150
10

Recente columns van alle columnisten: 2011-02-1576ada20e-b421-3217-9776-e9e80bcda4ec /components/financien/rtlz/redactie/column/vandenakker/ article 7
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/tissen/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/degeus/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/schoenmaker/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
12
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
24
/components/financien/rtlz/redactie/column/ article 3
24
/components/financien/rtlz/ article 3
24