Lars Duursma

Deze vuistregel geeft non-nieuws de genadeklap

04 september 2017 06:15

'Nederland veroordeelt kernproef Noord-Korea' (Telegraaf)
'Nog altijd geen akkoord over lerarensalarissen' (NOS)
'Bondscoach volleyballers is goed ziek van uitschakeling' (Volkskrant)

Je vraagt je wellicht af wat het verband tussen deze berichten is. Het verband is dit: deze artikelen hadden nooit gepubliceerd mogen worden.

Het tegenovergestelde was immers veel nieuwswaardiger geweest:

'Nederland juicht kernproeven Noord-Korea toe'
'Eindelijk akkoord over lerarensalarissen'
'Bondscoach volleyballers enorm blij met uitschakeling'

In zijn boek We begrijpen elkaar uitstekend (2012) schrijft journalist Pieter van Os over een vuistregel die wat mij betreft op elke redactie groot ingelijst zou moeten worden, maar merkwaardig genoeg zowel onder journalisten als bij het grote publiek volstrekt onbekend is: de John Kroondoctrine.

John Kroon was aan het begin van deze eeuw lid van de hoofdredactie van NRC Handelsblad, waar hij het volgende uitgangspunt formuleerde: "Als je twijfelt of iets nieuws is, zeg het tegenovergestelde. Als dát groter nieuws is, hoort het niet in de krant."

Ik besloot 'm eens op te bellen.

Uiterst vriendelijk stond hij me te woord. Inderdaad, die regel kwam uit zijn koker. Het was één van zijn uitgangspunten bij het beoordelen van de berichtgeving in de krant. Hij probeerde zo het non-nieuws van het échte nieuws te onderscheiden.

Officieel was de regel destijds overigens niet en doctrine al helemaal niet. Het verbaasde hem een beetje dat mensen het uitgangspunt nog kenden. Kroon, bescheiden: "Het werd eigenlijk ook pas een doctrine toen Pieter van Os het zo noemde in zijn boek."

Maar als pensionado ziet Kroon wel hoe de vuistregel nog steeds van waarde kan zijn: "Van sommige berichten kun je je afvragen: waarom schrijf je het eigenlijk? Je moet natuurlijk elke dag een krant vullen. Er is veel voortgangsverslaggeving, ook als er eigenlijk niets gebeurt."

Die voortgangsverslaggeving zie je bijvoorbeeld rondom de kabinetsformatie.

Ik snap best dat parlementair verslaggevers op een of andere manier willen rechtvaardigen dat ze soms wekenlang staan te wachten naast een hek of bij een deur. Alsof ze hun tijd, talent en ervaring niet beter kunnen besteden. En toch. Als er geen nieuws is, is er geen nieuws.

Ook in de sportverslaggeving kom je regelmatig volstrekt nietszeggende berichten tegen. Want tsja, veel topsporters zijn nu eenmaal uitgebreid getraind om zo weinig mogelijk te zeggen met zo veel mogelijk woorden. Kennelijk durven veel journalisten dan niet te zeggen: als jij niets bijzonders zegt, dan kom je ook niet in de krant. Of ze durven het in elk geval niet consequent te doen.

Websites zijn een verhaal apart. Het lijkt alsof online redacteuren vaak heel andere criteria gebruiken dan hun collega's van het papier. Alles moet snel, snel, snel. Ruimte is gratis en extra clicks zijn altijd mooi meegenomen. Het adagium lijkt: liever een bericht te veel dan een bericht te weinig – zeker als de concurrent er al iets over heeft geschreven. Ondertussen word je als trouwe lezer dus wel bedolven onder het non-nieuws.

Vanaf vandaag kan dat hopelijk beter.

De grap is: wie deze vuistregel kent, bekijkt al het nieuws ineens op een andere manier. Zo publiceerde NRC Handelsblad afgelopen week een artikel met de volgende kop: 'Bureaucratie in zorg slecht voor relatie met patiënten'. Goh. En ik maar denken dat bureaucratie doorgaans tot een betere relatie leidt…

Deze vuistregel is wat mij betreft niet alleen een briljante vondst, maar voorziet ook in een duidelijke behoefte. Journalistiek is er nooit in geslaagd om de nieuwsselectie te objectiveren: waarom publiceer je het ene bericht wel en het andere niet? Dit is een keiharde maatstaf en dus redelijk objectief. Ik zou zeggen: doceer het criterium per direct aan alle scholen voor de journalistiek.

Kortom: John Kroon, onthoud die naam. Gebruik zijn verrassend eenvoudige vuistregel om alle journalistiek te toetsen op nieuwswaarde en om non-nieuws er feilloos tussenuit te filteren.

Want dat een bericht niet fake is, maakt het nog geen nieuws.

Volg Lars op Twitter of meld je aan voor gratis overtuigtips.