Paul van Liempt

Het alternatief voor Trump en Wilders: Singapore aan de Noordzee

07 februari 2017 06:07

De grootste tennisser aller tijden is Roger Federer. Groot vanwege zijn forehand, zijn oogstrelende techniek en zijn kijk op het spel. En nog nooit heb ik hem na een nederlaag horen klagen over de tegenstander. Als hij faalde zocht hij de oorzaak eerst bij zichzelf. Hoe kan ik mezelf verbeteren? En met wie ga ik samenwerken om beter te worden? Voor politici en journalisten is het teveel gevraagd zich net als Federer te gedragen. 

We hebben het over een andere diersoort, ik weet er alles van, maar als rolmodel in de verte, om af en toe aan te kunnen tippen, kan het geen kwaad van zijn (spel)opvatting te leren.

Europese politici lieten zich helaas weer van hun slechtste kant zien. In hun onmacht een alternatief te bieden wijzen ze naar Trump. Hoe arm van geest kun je zijn? Guy Verhofstadt, voorman van de liberale fractie ALDE in het Europees Parlement, was even naar Amerika gevlogen en had daar het licht gezien. Hij noemde Donald Trump een bedreiging voor het voortbestaan van de Europese Unie, net zo bedreigend als Rusland en de radicale Islam.

EU-president Donald Tusk was hem voorgegaan, met een al even krankzinnige vergelijking. De eerste beleidsdaden van Trump werden ook door hem als bedreiging van de Europese Unie gezien. En ook hij zette 'de verontrustende verklaringen' uit Washington op een lijn met het agressieve beleid van Rusland en China, de terreur door IS en het geweld in het Midden Oosten en Afrika.

Maar wat is je eigen boodschap als politicus? En als je die al hebt, waarom lukt het je dan niet die krachtig voor het voetlicht te brengen? Met zulke leiders heb je geen vijanden meer nodig, dacht ik. En ik werd daarin bevestigd door het boek 'De nieuwe revolutionaire golf. Waarom burgers zich van hun leiders afkeren', van Rob de Wijk. Hij beschrijft overtuigend de ernst van de situatie.

Hij toont aan dat het in de aflopen eeuwen (!) niet eerder is voorgekomen dat zoveel ingrijpende ontwikkelingen samenvielen en elkaar versterkten: verschuiving van de economische en politieke macht naar het oosten. Opstanden en ontwrichting in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, met terrorisme en vluchtelingenstromen tot gevolg. Een conflict met Rusland. En een financiële crisis en langdurige economische stagnatie, samen met een nieuwe industriële revolutie die banen overbodig maakt.

De Wijk ziet geen leider met een plan, alleen 'technocratische fiksers' die gaten stoppen en banden plakken. Geen richtinggevende leiders die het Sociaal Contract (Jean-Jacques Rousseau) herstellen: 'in ruil voor welvaart en veiligheid aanvaarden burgers de wetten van het land'. Net van de schrik bekomen, noemden veel politici (en journalisten die met enig dedain lieten weten dat het zeker niet zover zou komen) de Brexit en de verkiezing van Trump een 'wake up call'. Dat betekent dus dat je daarvoor heel vast hebt liggen slapen. En niet serieus over mogelijke alternatieven voor Trump en Wilders hebt nagedacht. 

Terwijl Rusland (Euraziatische Unie) en China (economisch en politiek samenwerken met landen langs de nieuwe Zijde Route) inzetten op samenwerken, pleit volgens De Wijk 'een brede stroming in de maatschappij' voor individuele landen, losgezongen van internationale samenwerking, omdat die wendbaar zijn. Stadstaat Singapore wordt als voorbeeld gezien door protectionisten en nationalisten, ze staan er alleen voor en doen het uitstekend. 

Dat is waar, zegt hij, maar vooral door een actief buitenlandbeleid. Niks losgezongen van het buitenland. Idee van De Wijk: maak van Nederland een Singapore aan de Noordzee, inclusief dat buitenland beleid. En ga door met inzetten op samenwerking, tegen de klippen op. Grote vraag: waar blijven de nieuwe leiders met het aansprekende vergezicht? Ik kan er niet één noemen. Want Federer is weer ergens anders goed in.