Supermarkten versus boeren

Onderzoek: klagende boer heeft geen recht van spreken

14 januari 2021 07:18 Aangepast: 19 januari 2021 17:32
Beeld © Getty Images.

Boeren krijgen te weinig geld voor hun producten, zo vinden ze zelf. Ze gaan daar vandaag over in gesprek met de supermarktbranche. Maar hebben ze wel recht van spreken? Volgens onderzoek van de Universiteit Wageningen krijgen de boeren genoeg voor hun groente, fruit en vlees. Alleen melkveehouders zijn de pineut.

Met tractoren bezochten boze boeren vorige maand het huis van Jumbo-topman Frits van Eerd. De supermarkt maakte volgens de boeren te veel winst op de agrarische producten, terwijl de boeren er bijna niets aan overhielden.

Protestacties bij distributiecentra van verschillende ketens zorgden voor lege schappen in de winkels. Als het aan de boeren ligt krijgen ze een percentage van de supermarktomzet.

Onderzoek Wageningen

Het beeld wat de boeren schetsen: de supermarkten worden rijk over de rug van boeren. Maar uit onderzoek van de Universiteit Wageningen blijkt dat dit beeld echter niet klopt. Integendeel: bijna iedereen in de keten krijgt netjes wat hij of zij qua kosten hoort te krijgen en ook supermarkten leggen er soms op toe, zeker bij biologische producten.

Het onderzoek waarbij de prijzen en opbrengsten van uien, witte kool voor zuurkool, peren, tomaten, koemelk en varkensvlees werden bekeken werd uitgevoerd in opdracht van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV).

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

De supermarkt wil de pompoenen van boer Chris niet hebben

De kosten en opbrengsten wisselen van jaar tot jaar door de weersafhankelijkheid. En de ene boer maakt soms wel verlies, terwijl de andere winst maakt. "Maar alleen op de melkmarkt is er een structureel probleem."

"Wat de andere producten betreft, krijgen boeren een redelijk inkomen", zegt onderzoeker Willy Baltussen die meeschreef aan het rapport waarvoor data onder meer werd aangeleverd door het CBS, maar ook door boeren zelf.

Opbrengst en kosten

Er is geen sprake van marktfalen, zo stelt Baltussen. Bij gewone uien lag de opbrengst (exclusief subsidies en toeslagen) tussen 2016 en 2018 bijvoorbeeld op gemiddeld 19 cent per kilo, terwijl de kosten op 17 cent liggen.

Twee cent winst dus en door hectaretoeslagen wordt de winst nog twee cent groter. Geen vetpot, maar wie duizenden kilo's kweekt kan volgens Baltussen een prima boterham verdienen.

Vraag en aanbod

"Een prijs komt altijd tot stand door vraag en aanbod in een wereldwijde handel. Als een jaar de oogst slecht is, krijgen de boeren meer en bij een goede oogst krijgen ze minder."

In de supermarkt betalen wij als consument echter geen 19 cent voor een kilo uien, maar een euro of meer. "Er zijn in de keten nog meer kosten. Die uien moeten schoongemaakt worden, verpakt in een netje, opgeslagen, vervoerd. Maar we hebben ook de kosten bij die tussenpartijen in beeld en iedereen krijgt het deel wat hij hoort te krijgen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Een broccoli van één euro levert de boer drie cent op

Marges

Supermarkten, verwerkers en boeren hebben volgens de onderzoekers bij sommige producten een vergelijkbare marge. Zo ligt die bij zuurkool op 5 procent voor de teler en op 5 tot 6 procent voor de supermarkt.

En bij peren variëren de kosten per kilo van 40 cent per kilo (opbrengst: 36 cent) in 2018 tot 48 cent per kilo in 2017 (opbrengst: 60 cent) en 2016 (opbrengst: 51 cent). 

In 2016 en 2017 werd er dus genoeg geld verdiend door de boer, in 2018 niet. Gemiddeld verdienen ze echter wel geld. Bij de kosten is bovendien naar alle kosten gekeken, dus ook naar afschrijving op machines, gebouwen, pacht en arbeidskosten van medewerkers en de boeren zelf.

Biologisch verlies

Supermarkten boekten volgens het onderzoek op de peren maar één procent winst. Bij biologische peren moest er zelfs geld toegelegd worden door de winkels.

Dat gebeurt vaker bij biologische producten, weet Baltussen. Als ze dat niet doen, wordt de prijs te hoog voor de consument. "Ze prijzen ze zo dat ze een redelijk goede omzet hebben, maar er is wel een verlies."

Baltussen benadrukt dat supermarkten zelf ook kosten hebben. "Op koeling en opslag en loon van personeel, maar ook derving. Zeker biologische producten blijven soms niet lang goed en hebben een wat langzamere omloopsnelheid dus je moet ze eerder afprijzen of weggooien."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Bio-boeren willen overheidssteun voor biologische landbouw

Het percentage dat naar de boer gaat verschilt van product tot product. Het percentage dat naar de boer gaat verschilt van product tot product.

Melkboeren de uitzondering

Volgens het onderzoek hebben eigenlijk alleen melkboeren een punt als ze zeggen dat er meer per liter betaald moet worden door de supermarkt, en dus uiteindelijk door de consument. Meerdere jaren op rij werd verlies gemaakt, ondanks subsidies.

"Bij melk wordt de kostprijs niet helemaal vergoed. Boeren krijgen bijvoorbeeld 39 cent voor de melk en nog eens 5 cent voor een geslacht kalfje of koe. En dan hebben ze nog twee cent uit subsidies," zegt Baltussen over de onderzochte periode 2016-2018.

Veel uren, laag inkomen

46 cent opbrengst dus, terwijl de kosten op 48 cent liggen. "Bij melkveehouders geldt bovendien dat deze boeren heel veel uren maken per jaar. Dat moet je ook in kosten meerekenen. Ze hebben door die vele uren nog een redelijk inkomen, maar hun uurloon is relatief laag."

Zeker nadat het Europese melkquotum in 2015 werd afgeschaft ging het hard. Wereldwijd is het aanbod te groot. "Bij melk gaat het niet om Europese maar om wereldwijde handel, omdat melk vaak verwerkt wordt tot kaas. Zolang er meer kaas geproduceerd wordt dan wij bereid zijn om te eten, zal de prijs gedrukt worden."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Duizenden supermarktklanten zonder boodschappen door boerenprotest

Toch gaat niet iedere melkboer failliet. "Er zit ook veel geld in de grond, maar dat krijgen ze pas bij verkoop van hun bedrijf. Boeren hebben vaak een miljoenenbedrijf met veel eigen vermogen. Ook zit er veel geld in het machinepark en werken vaak meerdere gezinsleden in een bedrijf, dus heb je meerdere inkomens."

Waarom voeren de boeren dan actie? Het hoort een beetje bij hun beroep. Boeren en varkens worden knorrend vet, zo luidt een spreekwoord dat aangeeft dat iemand die klaagt het niet noodzakelijk slecht heeft.

Eisen

En de boeren maken zich zorgen, weet de wetenschapper van de Universiteit Wageningen.

"Vanuit de maatschappij en handelspartners worden er steeds meer eisen gesteld aan de manier van produceren (stikstof en klimaat) en dierenwelzijn. Ook zijn er meer keurmerken die allemaal geld kosten. De boeren willen graag dat die hogere eisen vertaald worden in hogere prijzen. Er is dus ontevredenheid, maar dat wil niet zeggen dat boeren allemaal in de bijstand zitten."

Overleg

Boeren en supermarktbranche CBL gaan vandaag in gesprek om te praten over de prijzen die boeren voor hun producten krijgen. Onder andere actiegroep Farmers Defence Force is uitgenodigd. Die wil het keurmerk Farmer Friendly introduceren.

Het keurmerk bestaat uit een zogenaamde sterren systematiek. Een supermarkt die in aanmerking wil komen voor een ster, moet omzet afdragen aan de boeren. Bij 1 procent omzet, krijgen ze één ster, bij 2 procent twee sterren en bij drie procent afdracht krijgen ze drie gouden sterren.

Bij het overleg schuiven niet alleen boeren aan. Ook de overheid en financiële sector zijn uitgenodigd, net als organisaties in de land- en tuinbouw, horeca en veevoederindustrie.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van