Beurs

Duits Hof: ECB moet opkoopprogramma beter verantwoorden

05 mei 2020 13:48 Aangepast: 05 mei 2020 14:49
Het gebouw van de Europese Centrale Bank in Frankfurt. Beeld © Getty

Het stimuleringsbeleid waarmee de Europese Centrale Bank (ECB) de economie uit de vorige crisis wilde trekken, voldeed op bepaalde punten niet aan afspraken van de Europese Unie.

Dat heeft het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe bepaald. De Duitse rechters bevelen de ECB nu het opkoopprogramma ter waarde van 2,7 biljoen euro beter te verantwoorden. Als dat niet gebeurt, mag de Duitse centrale bank niet meer meedoen aan het programma.

Opkopen staatsobligaties

De uitspraak volgt op een jarenlange juridische strijd van Duitse zakenlieden en academici. Zij vinden dat de ECB zijn boekje te buiten ging door in 2015 te beginnen met het op grote schaal opkopen van staatsobligaties om de economie en inflatie aan te jagen.

Ze eisten dat de Bundesbank daarom niet meer mee zou doen aan deze zogeheten kwantitatieve verruiming. Het gaat hier niet om stimuleringsacties wegens de coronacrisis, maar de uitspraak komt wel op een gevoelig moment, gezien het feit dat er rond die acties momenteel ook een felle discussie woedt.

Proportionaliteit onduidelijk

De Duitse rechters hebben nu bepaald dat het algehele opkoopprogramma van de ECB op zichzelf niet ongrondwettelijk is. Maar de centrale bank voor de eurozone heeft op bepaalde punten niet duidelijk gemaakt of bepaalde nadelen van het beleid wel in verhouding staan tot de voordelen, terwijl dat wel zou moeten.

Zo wijzen tegenstanders van het ECB-beleid op lage rentes en het gebrek aan begrotingsdiscipline in bepaalde eurolanden door het opkoopprogramma.

Uitsluiting Bundesbank

Als de ECB niet binnen drie maanden kan aantonen dat de gevolgen van het opkoopprogramma proportioneel zijn, wordt de Duitse centrale bank daarvan uitgesloten. Dat betekent dat de Bundesbank niet meer Duitse staatsleningen zou mogen opkopen.

Met het vonnis verwijst het Duitse constitutioneel hof een eerdere uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie naar de prullenbak, een hoogst uitzonderlijke stap.

Prullenbak

Het Europees hof in Luxemburg oordeelde in 2018 juist dat het opkoopprogramma zonder grote aanpassingen door de beugel kon. De Duitse rechters vinden dat oordeel onbegrijpelijk en en menen dat het niet juridisch bindend is

Volgens hen hebben de regering en het parlement in Duitsland ook te weinig gedaan om de ECB in het gareel te houden. Ze hebben dan ook de plicht tegen het opkoopprogramma in de huidige vorm op te treden, oordeelt het hof.

Speelruimte ECB beperkt

Volgens beurscommentator Durk Veenstra wordt de speelruimte van de ECB door de Duitse uitspraak beperkt. "De ECB heeft heel lang gebruik kunnen maken van een grijs gebied rondom de afspraken, maar dat gebied wordt steeds minder grijs. Door deze uitspraak wordt dat steeds meer ingevuld."

Als de Bundesbank inderdaad niet meer aan het opkoopprogramma mag meedoen, heeft dat verstrekkende gevolgen voor de ECB en de eurozone. "De programma's van de ECB lopen namelijk via de centrale banken als de Bundesbank."

Onrust financiële markten

Vandaag leidde de uitspraak van de Duitse rechters tot onrust op de financiële markten. Zo raakte de toonaangevende Amsterdamse AEX-index tussen half 11 en 11 een groot deel van de winst uit de ochtendhandel kwijt. Daarna trokken de koersen echter weer aan. Om 13.15 uur noteerde de AEX een winst van 1,5 procent, op 504 punten.

"Maar vergeet de aandelenmarkten", zegt Veenstra. "De onrust wordt vooral gevoeld op de obligatiemarkten, omdat het gaat over het ECB-beleid voor de opkoop van staatsobligaties. Door de uitspraak zag je de Duitse rente gelijk stijgen, en de Italiaanse nog iets meer."

Volgens de beurscommentator is het lastig om de uitspraak goed te interpreteren. "Het is de vraag welk konijn er nu in Frankfurt en Brussel uit de hoge hoed wordt getrokken, om ervoor te zorgen dat de Bundesbank toch kan blijven meedoen. Want die stimulering blijft nodig."

Voorrang

Het Europees recht heeft voorrang boven nationaal recht, aldus de Europese Commissie in een eerste korte reactie. Het dagelijks EU-bestuur wijst erop dat uitspraken van het Europees Hof van Justitie bindend zijn voor alle nationale rechtbanken en hoven.

De commissie gaat de Duitse uitspraak nu in detail bestuderen. De kwestie komt naar verwachting ook aan de orde in de Eurogroep, het overlegorgaan van de ministers van Financiën van de eurolanden.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van