Ga naar de inhoud
Geen aansluiting andere ketens

Hoe de supermarktfusie van Dirk en Dekamarkt flopte

Beeld © ANP

De fusie tussen supermarktketens Dirk en Dekamarkt heeft niet opgeleverd wat ervan werd verwacht. In 2008 gingen zij samen in Detailresult, maar de gewenste aansluiting van andere familiebedrijven kwam nooit van de grond. Nu wordt de fusie deels weer teruggedraaid. "Dat is een voorbode van verkoop."

Jarenlang leek de fusie tussen de supermarktketens Dirk en Dekamarkt een klinkend succes. Dankzij de samenvoeging van activiteiten aan de achterkant wisten de oprichtersfamilies Van den Broek en Kat de winstgevendheid en de dividendbetalingen flink op te voeren.

Maar tot verrassing van supermarktexperts kozen de families er afgelopen halfjaar opeens voor om de bedrijven deels weer los van elkaar te maken. Vorige maand bleek oprichterstelg Jan Kat (70) van Dekamarkt in weerwil van zijn oorspronkelijke wens de touwtjes bij het fusiebedrijf weer strakker in handen te hebben genomen.

Oprichterstelg
Lees ook:
Oprichterstelg Jan Kat neemt touwtjes Dirk en Dekamarkt steviger in handen

Wat is er aan de hand bij Detailresult?

Fusie: samen sterker

Daarvoor moeten we even terug naar 2008. Dat jaar besloten de oprichtersfamilies Van den Broek en Kat hun krachten te bundelen om een vuist te maken tegen giganten Albert Heijn en C1000. Die machtige concurrenten beschikten destijds over marktaandelen van zo'n 30 en 14 procent.

In vergelijking daarmee waren Dirk en Dekamarkt dwergen. Dirk was met 93 supermarkten goed voor ruim 4 procent van de markt, Dekamarkt had 84 winkels en 2 procent. Maar samen had de combinatie een omzet van zo'n 2 miljard euro en een marktaandeel van ruim 6,5 procent.

Door het samenvoegen van administratie, automatisering, personeelszaken, magazijnen, transport, bakkerijen en slagerijen dachten de bevriende Noord-Hollandse ondernemersfamilies veel geld te kunnen besparen.

Meer aansluiters

Bovendien zou de fusie van de twee familiebedrijven slechts het begin van de machtsconcentratie zijn. De toenmalige topmannen Henk van den Broek en Jan Kat benadrukten dat het de bedoeling was dat méér familiebedrijven zich bij Detailresult Groep zouden aansluiten. In totaal zou het concern uiteindelijk drie tot vijf supermarktketens moeten tellen.

'Over
Lees ook:
'Over paar jaar mogelijk alle regionale supermarkten overgenomen'

Daarvoor waren genoeg kandidaten, zei directeur Van den Broek destijds. "Er zijn nog zo'n 10 tot 15 supermarktbedrijven die – net als wij – een sterke regionale positie hebben, maar tegelijk geconfronteerd worden met de enorme consolidatie in de branche en daardoor te klein dreigen te worden."

Deen, Hoogvliet en Vomar werden in de media als belangrijkste kandidaten genoemd.

Gedeeltelijk succes

Op het vlak van de winstgevendheid was de fusie een succes.  De nettowinst van de combinatie steeg van 6,1 miljoen euro in 2011 tot ruim 40 miljoen in 2016, en bleef ook daarna op hoog niveau.

De oprichtersfamilies profiteerden daarvan flink mee. De winstuitkering aan de eigenaren was in 2011 nog slechts 2,6 miljoen euro, in 2015 en 2016 toucheerden de families in totaal ruim 62 miljoen euro aan dividend. Ook afgelopen jaren bedroeg het dividend tientallen miljoenen euro’s.

Afstand nemen

Bovendien slaagden de families erin om na de fusie succesvol afstand te nemen van het familiebedrijf. Na hun afscheid in 2011 waren directeuren Van den Broek en Kat niet eens commissaris geworden, maar bleven zij slechts als aandeelhouders betrokken.

Detailresult werd sindsdien geleid door buitenstaanders: tot 2015 René van Klooster, daarna John Kruijssen en vanaf 2019 Albert Voogd.

Overname Emté mislukt

Maar ondanks de winstexplosie en de modernisering van het bestuur bleef het angstvallig stil op het vlak van de gewenste aansluitingen of overnames.

In 2018 leek daarin verandering te komen. Dat jaar maakte topman Kruijssen zich op voor de overname van concurrent Emté. Maar naar verluidt zetten de oprichtersfamilies op het laatste moment de voet dwars. De 130 winkels van Emté gingen naar Coop en Jumbo. Kruijssen vertrok niet veel later naar een nieuwe werkgever.

Jumbo
Lees ook:
Jumbo bouwt Emté-supermarkten om en heeft 'flinke groeiambities'

Geen aansluiters

Wie eind vorig jaar de balans opmaakte, kwam tot de teleurstellende conclusie dat Detailresult ondanks alle ambities geen enkele aansluiting of substantiële overname heeft gedaan.

Woordvoerster Esther Kingma benadrukt dat er wel 'met meerdere partijen is gesproken', maar erkent dat dit 'uiteindelijk nooit tot aansluiting heeft geleid'. Detailresult wil geen antwoord geven op de vraag waarom niet. "Er is besloten om hier niet verder op in te gaan."

"Het zwaan-kleef-aan-idee is nooit van de grond gekomen", constateert ook hoogleraar ondernemerschap in de detailhandel Laurens Sloot van de Rijksuniversiteit Groningen. "Waarschijnlijk komt dat omdat veel familiebedrijven hun gevoel van onafhankelijkheid en grip op de eigen toekomst willen behouden."

Marktaandeel gedaald

Ook de zelfstandige groei van Detailresult is bescheiden geweest; het aantal winkels en de omzet van de groep steeg in 13 jaar nauwelijks. Het gezamenlijke marktaandeel is zelfs gedaald, van 6,5 tot 5,3 procent. (zie kader onderaan).

In
Lees ook:
In coronatijd wint verwenwinkel Jumbo en verliest prijsvechter Aldi

Vergelijk dat eens met concurrent Jumbo. In het jaar van de fusie van Detailresult was het Brabantse familiebedrijf met zo'n 100 winkels en een marktaandeel van 4,2 procent in omvang vergelijkbaar met Dirk. Sindsdien is Jumbo uitgegroeid tot de tweede supermarktketen van Nederland, met 679 winkels en 21,5 procent van de markt.

Overname Deen-winkels

Pas dit jaar, dus 13 jaar na de fusie, deed Detailresult zijn eerste substantiële overname. Dochterbedrijf Dekamarkt slokte dit voorjaar 19 winkels van Deen op. Opmerkelijk daarbij is dat niet Detailresult, maar DKM Holding daarvoor toestemming bij kartelwaakhond ACM vroeg. DKM is een vehikel van de familie Kat.

DEEN
Lees ook:
DEEN doekt op: supermarktketen verkocht aan drie concurrenten

Het is tekenend voor de verschuivende verhoudingen binnen Detailresult. Waar jarenlang nauwe samenwerking werd aangeprezen als succesformule, kwam daaraan dit jaar zoals gezegd een einde.

Topman opgestapt

Voor de buitenwereld werd pas zichtbaar dat er een kink in de kabel was gekomen, toen topman Albert Voogd begin mei plotseling opstapte. Vrijwel gelijktijdig vertrokken ook zijn commerciële rechterhand Edwin de Maa en Edith Appels, de algemeen directeur van Dekamarkt.

Voogd - die zijn vertrek niet wil toelichten - was nog geen twee jaar topman geweest, en kreeg niet eens een opvolger. Omdat Detailresult taken naar de twee dochterbedrijven ging schuiven, moet het moederbedrijf het doen met één bestuurder: financieel topman Bart Oprel.

Volgens Detailresult is de decentralisatie noodzakelijk omdat Dirk en Dekamarkt zich meer van elkaar moeten onderscheiden om succesvoller te zijn. Een vreemde reden, want al sinds de fusie in 2008 hebben beide ketens altijd nadrukkelijk hun eigen formule gevoerd; Dirk als prijsvechter, Dekamarkt als fullservicewinkel.

Uiteen getrokken

Sinds de uittocht van directeuren dit voorjaar is de 'achterkant' van de supermarkten daadwerkelijk uiteen getrokken. Zo verhuisde het hoofdkantoor van Dirk in augustus vanuit het pand van Detailresult in Velsen-Noord naar het Dirk-magazijn in Alphen aan den Rijn.

En vorige maand meldde Detailresult dat Dirk en Dekamarkt weer apart gaan inkopen. Zij worden afzonderlijk lid van Superunie, de organisatie waarin een aantal ketens hun inkoop hebben gebundeld om betere voorwaarden te kunnen krijgen bij leveranciers.

Ontsnappingsroute

Supermarktdeskundigen hebben met verbazing naar de ontwikkelingen van het laatste half jaar gekeken.

"De ontvlechting kwam voor mij als verrassing", aldus de Groningse retail-hoogleraar Laurens Sloot. Hij wijst erop dat het terugdraaien van de samenwerking mogelijk is geworden omdat de twee supermarktketens aan de voorkant nooit zijn geïntegreerd. "Dan blijft er altijd een ontsnappingsroute bestaan, en loop je het risico dat je weer gaat ontvlechten."

Alle kaarten op Dirk

Ook supermarktexpert Paul Moers wijst erop dat Detailresult nooit een echte eenheid is geworden. "Het is fout geweest om te mikken op twee formules. Ze hadden al hun kaarten op Dirk moeten zetten, want dat is echt een succesformule. Maar dat is lastig met twee families. Dekamarkt is toch het kindje van de familie Kat."

Moers denkt dat de oprichtersfamilies vrezen dat Detailresult in de vorm van de afgelopen 13 jaar weinig perspectief heeft. "Zij zien ook het spel van de giganten. Samen zijn Albert Heijn, Jumbo, Lidl en de combinatie van Plus en Coop goed voor 80 procent van de markt. Kleine formules hebben maar een beperkte toekomst, gezien de noodzakelijk investeringen in IT, logistiek en de formule."

Verkoop Dekamarkt

Moers denkt zelfs dat de huidige ontvlechting van Detailresult de voorbode is van een verkoop van Dekamarkt, zodat de focus kan komen te liggen op Dirk. "Want dat is de parel van de Nederlandse retail, een echt bijtertje met sympathieke prijzen en veel A-merken. Heel knap gedaan."

Ook retailhoogleraar Sloot zou niet verbaasd zijn als beide supermarktketens weer hun eigen weg gaan. "Dat zou geen schande zijn. De supermarktwereld is de afgelopen dertien jaar zo veranderd, denk aan de online boodschappen, city-concepten, foodboxen en bezorging. Misschien hebben beide families wel groeiplannen, maar kijken zij anders naar de toekomst."

Detailresult houdt resultaten binnenskamers

Detailresult Groep, het fusiebedrijf van de supermarktketens Dirk en Dekamarkt, liet afgelopen decennium mooie winsten zien. Zo boekte het concern in 2019 een nettowinst van 31 miljoen euro op een consumentenomzet van ruim 2,2 miljard euro. De oprichtersfamilies ontvingen 30 miljoen euro aan dividend.

Opmerkelijk is wel dat Detailresult zijn resultaten over 2020 nog steeds niet heeft ingeleverd bij de Kamer van Koophandel. Het concern wil niet zeggen waarom, maar laat wel weten dat de publicatie is uitgesteld tot het wettelijk laatst mogelijke moment, komende januari.

Wel kan woordvoerster Esther Kingma alvast een tipje van de sluier oplichten: de consumentenomzet is in 2020 gestegen tot bijna 2,4 miljard euro. Daarvan is ongeveer twee derde afkomstig van Dirk. Het gezamenlijke marktaandeel is licht gedaald, tot 5,3 procent. "Financieel was 2020 een prima jaar, met name door de hogere omzet."

Volgens Kingma zijn de hoge dividenduitkeringen aan de aandeelhouders niet de reden dat het supermarktbedrijf geen aansprekende overnames heeft kunnen doen. "Detailresult heeft geen schuld en al jaren een hoog banktegoed." Eind 2019 bedroeg dat bijna 134 miljoen euro. "En dat is alleen maar verder opgelopen in 2020. Dat levert dus meer dan voldoende financiële ruimte voor overnames."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van