Zo werkt de BIK

Miljardensteun aan bedrijfsleven na vernietigende kritiek aangepast

24 oktober 2020 09:10 Aangepast: 28 oktober 2020 09:40
Staatssecretaris Hans Vijlbrief en minister Wopke Hoekstra van Financiën. Beeld © ANP

Topambtenaren hebben in de zomer groot alarm geslagen over een maatregel van het kabinet om bedrijven door de coronacrisis te helpen. Die schiet volgens hen het doel voorbij en is heel gevoelig voor misbruik. Het gaat om de BIK, die de schatkist in totaal 4 miljard euro kost. Wat is de kritiek precies en hoe zit de regeling in elkaar?

De BIK staat voor Baangerelateerde Investeringskorting. En eigenlijk is het in de naam al misgegaan, blijkt uit de kritiek van topambtenaren van het ministerie van Financiën. Waar de suggestie wordt gewekt dat er banen worden gered, zorgt het plan daar niet voor, waarschuwen topambtenaren in een advies op 8 juli

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kritiek CPB op steunmaatregel BIK: 'Beperkt effect'

Die kritiek wordt ook gedeeld door het CBP. De rekenmeesters van het kabinet concludeerden eerder deze week dat de BIK nauwelijks effect heeft op de werkgelegenheid.

Cadeau-effect

Het enige dat BIK met banen te maken heeft, is dat via een korting op de loonbelasting subsidie aan bedrijven wordt gegeven voor hun investeringen. En dat zijn mogelijk investeringen die bedrijven toch al wel gedaan zouden hebben, waarschuwen de ambtenaren met de term hoge 'deadweight loss', ook wel het cadeau-effect genoemd.

'Budgettair niet beheersbaar'

De ambtenaren waarschuwen daarnaast dat het plan, een voorstel van werkgeversorganisatie VNO-NCW, 'budgettair niet beheersbaar' is. Omdat de regeling maar twee jaar geldt, is er geen mogelijkheid om tussentijds bij te sturen. 

"Soms ronduit negatief."

Daarmee is het nog niet voorbij met de kritiek. Het plan is ook nog eens zeer gevoelig voor misbruik, omdat het 'vrijwel onmogelijk' is om te controleren of bedrijven er wel echt recht op hebben. 

"Soms ronduit negatief", noemt staatssecretaris Hans Vijlbrief (Financiën, verantwoordelijk voor Fiscaliteit en Belastingdienst, D66) het advies van zijn ambtenaren in een brief aan de Tweede Kamer. Volgens hem zijn de verschillende kritiekpunten 'weggenomen dan wel gemitigeerd', oftewel verzacht.

Misbruik voorkomen

Om er voor te zorgen dat er niet meer dan 4 miljard naar bedrijven gaat, wil Vijlbrief eind volgend jaar kijken of het budget niet overschreden zal worden aan de hand van de aanvragen die dan gedaan zijn. 

Misbruik wil het kabinet voorkomen door eisen te stellen aan de aanvragers, zoals bewijs dat de investering al betaald is. En de koppeling met banen legt het kabinet door alleen aanvragen van bedrijven met personeel in behandeling te nemen. 

Tijd nodig

Dat kan overigens pas vanaf volgend jaar september. Het kost namelijk tijd om de regeling uit te werken bij de twee instanties waar bedrijven mee te maken krijgen als ze een aanvraag doen. Het gaat om de Belastingdienst, die de belastingaangiftes controleert, en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, die dit soort subsidieregelingen afhandelt. 

Zelfs met deze periode aan voorbereidingstijd is het nodig om een kunstgreep toe te passen. Het lukt de fiscus namelijk niet om voor die tijd het belastingaangifteformulier voor bedrijven van een extra vakje voor deze regeling te voorzien. De oplossing is dat ondernemers die hun aangifte invullen een vakje van een andere subsidie moeten aanvinken. Ze moeten dan een kruisje zetten bij de zogeheten afdrachtvermindering zeevaart, omdat die verder nauwelijks wordt gebruikt. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Grote twijfels over steunmaatregel van 2 miljard euro voor bedrijven

Minimaal 20.000 euro investeren

Om überhaupt in aanmerking te komen, moet een bedrijf minstens 20.000 euro investeren. Die investering moet in 2021 of 2022 helemaal zijn betaald en zes maanden na betaling in gebruik worden genomen. Een bedrijf mag maximaal vier keer per jaar een aanvraag doen.

Een aanvraag ter waarde van minimaal 20.000 euro levert 600 euro aan belastingvoordeel op, gerekend met de 3 procent aftrek die geldt voor investeringen tot 5 miljoen euro. Voor investeringen boven de 5 miljoen mogen bedrijven 2,44 procent van de investering aftrekken van hun loonaangifte. 

Als het aan het bedrijfsleven had gelegen, was dat percentage overigens veel hoger geweest, blijkt uit de ambtelijke stukken. De bedrijven mikten op een korting van tussen de 10 en 15 procent. In dat geval had het de schatkist mogelijk 10 miljard euro gekost, waarschuwden de ambtenaren.

Subsidies stapelen

Een van de pijnpunten die de ambtenaren zagen is overigens niet opgelost. Het is niet uitgesloten dat bedrijven de BIK-subsidie stapelen op andere belastingvoordelen waarmee de overheid investeringen van bedrijven wil aanmoedigen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de MIA en de VAMIL, subsidies om investeringen in milieuvriendelijke technieken te stimuleren. 

Een systeem optuigen waarin ondervangen werd dat een bedrijf niet kan stapelen met subsidies was te moeilijk. Bovendien zou het dan kunnen gebeuren dat bedrijven de voorkeur geven aan de BIK en de milieusubsidies laten schieten. Het gevolg hiervan zou zijn dat bedrijven minder snel verduurzamen, en dat wil het kabinet juist stimuleren. 

Bedrijven die het lukt om meerdere subsidies binnen te slepen voor één investering, kunnen hiermee een belastingvoordeel van 4 procent halen, berekenden de ambtenaren in juli. 

Kritiek Raad van State

Niet alleen ambtenaren zijn kritisch, ook de Raad van State, dat het kabinet adviseert over wetgeving, had al kritiek. Die focuste op het feit dat de BIK onderdeel is van het Belastingplan voor volgend jaar, waar vanaf maandag over gedebatteerd zal worden in de Tweede Kamer. 

Door de BIK niet als apart wetsvoorstel te behandelen, zijn tegenstanders van BIK zoals de PvdA en GroenLinks, genoodzaakt tegen het gehele Belastingplan te stemmen als ze de miljardensteun willen tegenhouden. 

Dat zou ook beter passen bij een afspraak in het parlement uit 2015 om dit niet meer te doen. Deze afspraak kwam tot stand na een motie van toenmalig senator Wopke Hoekstra, nu minister van Financiën, memoreert de Raad van State fijntjes.

Deugt er dan helemaal niets aan de BIK? Nee. Het aanjagen van investeringen slaagt wel, want tegenover de 4 miljard euro van het kabinet staan de komende 5 jaar 7,5 miljard euro aan investeringen die bedrijven anders waarschijnlijk niet zouden hebben gedaan.

Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van