Bedrijven

De economie weer opstarten, hoe gaat dat? 'Op zoek naar nieuwe normaal'

08 april 2020 06:15 Aangepast: 08 april 2020 09:27
Minister Grapperhaus patrouilleert met de politie door het Vondelpark. Beeld © ANP

Nu de piek van de verspreiding van het coronavirus in Europa voorzichtig in zicht lijkt te komen en er meer controle lijkt te zijn, gaan er meer stemmen op om bedrijven weer aan de slag te laten gaan. Maar kan dat zomaar? En wat is daarvoor nodig? RTL Z maakte een rondgang langs experts.

Vele duizenden Nederlandse bedrijven draaien op halve kracht of zijn simpelweg gesloten. Al 50.000 bedrijven deden een steunaanvraag voor loondoorbetaling. Werknemers zitten thuis, de kroegen zijn dicht en winkels hebben nauwelijks aanloop. Hoe langer de lockdown duurt, hoe liever bedrijven de deuren weer willen openen om de schade zo beperkt mogelijk te houden.

Geen tegenstelling tussen gezondheid en economie

Wanneer dat kan en mag, bepaalt het kabinet. Premier Mark Rutte benadrukte gisteren dat er wordt nagedacht over 'intelligente manieren' om uit de lockdown te komen, al is daar voorlopig nog geen sprake van. "Tussen gezondheid en economie is geen tegenstelling. Dat zijn twee kanten van dezelfde medaille. Met te vroeg afschalen, breng je de gezondheid en vervolgens de economie nog een veel hardere klap toe", zei hij.

Het zal een zaak van de lange adem zijn. En ook daarna is het mogelijk niet klaar. "Ook na 28 april kunnen we niet zomaar terug naar vroeger", zei Hugo de Jonge. "We moeten op zoek naar het nieuwe normaal."

Maatregelen worden, als het ligt aan het Outbreak Management Team, pas versoepeld als aan vijf belangrijke voorwaarden is voldaan. Het besmettingsgetal moet 'geruime tijd' onder 1 liggen en het zorgsysteem mag niet langer overvraagd worden. Pas dan kan er worden gedacht aan verlichting.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Meer dan 50.000 werkgevers doen aanvraag steunregeling loonkosten

Is er een exit-strategie?

Maar hoe gaat het dan? Van nul terug naar honderd? Dat is niet waarschijnlijk. Een club wetenschappers denkt mee met het RIVM over de zogeheten 'exit-strategie' van Nederland, schreef het NRC. Het RIVM zelf gaat niet over het herstarten van bedrijven, en wil tegenover RTL Z ook niets kwijt over een exit. Dat zijn namelijk beleidsbeslissingen en daar mengt het instituut zich niet in.

Over hoe dat precies in zijn werk zou moeten gaan, wordt op dit moment al flink nagedacht door de overheid en het bedrijfsleven. Maar omdat niemand deze situatie eerder heeft meegemaakt, is het lastig om iets te zeggen over wanneer Nederland terug kan naar een normale werkdag.

Een harde datum is sowieso niet te geven op dit moment en voor alles geldt: het hangt af van het verloop van het virus. 

Wat zijn de gevolgen?

"Die drie weken dat de huidige maatregelen nog gelden is gekochte tijd", zegt zorgeconoom Michiel Verkoulen, die als consultant bij Zorgvuldig Advies werkt. "Die moet je gebruiken voor scenarioplanning. Het is essentieel dat je nu gaat nadenken hoe Nederland er straks na corona uit gaat zien", zegt hij.

Dat gaat verder dan alleen de modellen van virologen en epidemiologen, benadrukt Verkoulen. "Het kabinet moet zich laten adviseren door de RIVM-experts, economen en medisch-ethici. En we moeten nadenken over de gevolgen voor de samenleving als je bepaalde maatregelen loslaat. Begin je bij scholen, bij winkels, wat doe je als het weer opvlamt of de druk op de zorg te hoog wordt."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

ING: Nederlandse economie krimpt dit jaar circa 7 procent

Effect bepalen

"Als eerste moet je voor iedere sector bepalen hoe de relatie met de gezondheid is", zegt hoofdeconoom Marieke Blom van ING. "Gezondheid zetten we voorop. Het verschilt of je een winkel bent, of dancefeesten organiseert."

"Voor je nadenkt over het starten van de economie, ga je na hoe verschillende onderdelen ervan een verschillend effect hebben op de gezondheid en de mogelijke virusverspreiding."

Hoe begint verlichting van maatregelen? 

In meerdere landen om ons heen zie je dat er wordt nagedacht over het verlichten van strenge virusmaatregelen. Zo wil Oostenrijk vanaf volgende week kleine winkels, bouwmarkten en tuincentra onder strikte voorwaarden openen.

Ook Zwitserland is bezig met verschillende scenario's om geleidelijk maatregelen te verlichten. In Denemarken gaan de kinderopvang en de eerste vijf klassen van het basisonderwijs weer open, zodat volwassenen ook weer kunnen werken.

Dat brengt mensen in Nederland op de vraag wanneer dat er bij ons verlichting zal optreden, en hoe die er dan uit zal zien. De mensen aan wie RTL Z het vraagt weten dat ook niet zeker.

"Uiteindelijk moet het kabinet een binaire keuze maken: 0 of 1. De maatregelen verlengen of niet", zegt Verkoulen. "Maar je hebt nu wel veel inzicht, omdat je een paar weken hebt kunnen kijken hoe het landt."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Platformeconomie floreert: vooral maaltijd bestellen en spullen slijten in trek

Op dit moment zitten we midden in de aanpassingsperiode. Dat heeft goede en slechte effecten, vindt Verkoulen. "Je ziet ook wel gewenning optreden. Het is indrukwekkend hoe snel dat is gegaan, je ziet een enorm aanpassingsvermogen", stelt de zorgecononoom. "Maar ik vraag me af of je scholen, ggz's en verpleeghuizen maandenlang dicht kan houden; uiteindelijk wordt de druk op de maatschappij te groot."

'Er is niet zomaar één aan-knop'

De factoren die een rol spelen in die afweging zijn talrijk. "Je moet een hele brede afweging maken", zegt ING-hoofdeconoom Blom. "Het is geen keuze tussen óf economie óf gezondheid, maar het gaat om de effecten die al je acties hebben op al die zaken. Je kunt simpelweg niet naar één aspect kijken."

Ze vervolgt: "Er is ook niet zomaar één 'aan-knop' voor de economie. Kappers kunnen hun deuren wel weer mogen openen, maar daarmee heb je een verstoorde productieketen in de industrie nog niet verholpen."

Volgens Blom is het nodig om te kijken naar de verwevenheid die verschillende sectoren hebben, en hoe belangrijk bedrijven daarin zijn op grotere schaal. "De rol van de horeca is sociaal gezien heel relevant, het is goed voor ons plezier. In de hele economie is de rol van de industrie of de bouw dan weer veel groter. Als baas van een land moet je per sector kijken wat de effecten zijn."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Coronaregeling: 90% loon doorbetaald, ook pensioen en vakantie

Van 5 miljoen naar 500.000 reizigers

Die verschillende sectoren zijn zelfstandig ook aan het onderzoeken hoe zij de komende weken, maanden of jaren vooruit kunnen. Zo rijdt het openbaar vervoer in Nederland nu beduidend minder. Waar normaal vijf miljoen mensen inchecken, zijn dat er nu 500.000. "De mensen die we nu nog vervoeren hebben vaak vitale beroepen", vertelt voorzitter Pedro Peters van branchevereniging OVNL.

"Daarbij kan er nu 1,5 meter afstand worden gehouden", zegt Peters. Wekelijks overlegt hij met het ministerie, drie keer per week met zijn OV-collega's. "Wij hebben verschillende scenario's en kunnen inspelen op wat het kabinet beslist, dat volgen wij."

"Maar het is onmogelijk om met 5 miljoen mensen in te checken én 1,5 meter afstand te houden, dus dat is een belangrijke afweging." Wel stelt Peters voorzichtig te kunnen opschalen, door simpelweg weer meer materieel in te zetten. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Verkeerde code of net tussen wal en schip: noodloket dicht voor deze ondernemers

Hoe langer stil, hoe groter het verlies

"We gaan in mei voorzichtig weer gas geven", zei voorzitter Hans de Boer van VNO-NCW zondag bij WNL. "Daarmee bedoelt hij dat we in sectoren die nu helemaal stilliggen, misschien wel kunnen kijken of we niet toch iets kunnen doen", legt woordvoerder Edwin van Scherrenburg zijn woorden uit. 

"Eerder kwamen we al met het protocol voor verantwoord winkelen, dat is gebaseerd op de anderhalvemeter-economie waar minister Wiebes het over had", aldus Van Scherrenburg. "Dus we willen graag gas bijgeven, mits het kan. Hoe langer een sector stilligt, hoe groter het verlies voor de maatschappij."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van