Bedrijven

Diplomatie rond ASML: maakt Nederland China boos of de VS?

25 januari 2020 09:33 Aangepast: 25 januari 2020 13:29
Nederland exporteert jaarlijks voor 12 miljard euro naar China. Beeld © ANP

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken staat voor een helse klus. Het moet besluiten of ASML wel of geen vergunning krijgt om chipmachines te exporteren naar China. In beide gevallen dreigen tegenmaatregelen die het Nederlandse bedrijfsleven zouden kunnen raken.

Als het ministerie besluit om de vergunning wel te verlenen, dan jaagt het de Verenigde Staten tegen zich in het harnas. Wijst het de vergunning af, dan zijn de Chinezen not amused. Wat te doen?

"Eerlijk gezegd denk ik dat het ministerie zich noch door de één noch door ander moet laten beïnvloeden", zegt Ed Kronenburg, voormalig ambassadeur in Peking en oud-secretaris-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken. "Je weet toch nooit precies welke reactie het besluit zal losmaken. Er zijn regels voor dit soort gevallen. Die moeten ze gewoon volgen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

ASML is 'speelbal' in handelsoorlog VS-China: dit is er aan de hand

Inzetten als wapen

Met de regels doelt hij op een lijst met zogenoemde dual-use-technologieën. Dit zijn technologieën die landen kunnen gebruiken voor civiele doelen, maar ook voor militaire doelen. Denk bijvoorbeeld aan nucleaire technologie, waarmee je zowel energie kan opwekken als bommen kan maken.

Bedrijven die goederen willen exporteren die op deze lijst staan, hebben toestemming nodig van hun regering. Dat hebben 42 landen afgesproken in het zogenaamde Wassenaar-arrangement.

In Nederland bepaalt het ministerie van Buitenlandse Zaken voor elk geval afzonderlijk of er wel of geen exportvergunning komt. Een woordvoerder van het departement kan geen uitspraken doen over individuele bedrijven, dus ook niet over ASML.

Duidelijk is dat het bedrijf al maanden wacht op een vergunning. Een van de redenen is naar verluidt dat het ministerie wilde wachten op een handelsakkoord tussen de VS en China, in de hoop dat de gemoederen rond ASML daarmee ook een beetje tot bedaren kwamen.

"Bij nucleaire techniek is duidelijk wat je ermee kan en welke landen een gevaar vormen. Bij nieuwe technieken is dat niet zo."

Onduidelijk wat je er allemaal mee kan

Maaike Okano-Heijmans, China-expert bij instituut Clingendael, noemt nog een andere verklaring. "Bij nucleaire techniek is wel duidelijk wat je ermee kan en welke landen een gevaar vormen. Bij nieuwe technieken zoals de EUV-machines van ASML is dat niet zo. Vaak weten we nog niet eens precies wat er allemaal mogelijk is met deze techniek."

De dual-use-regels zijn specifiek ontworpen om de ontwikkeling van geavanceerde wapens tegen te gaan. Maar landen kunnen de technieken ook gebruiken voor andere ongewenste zaken.

"Denk aan surveillance-techniek. Dat wordt hier gebruikt om criminelen op te sporen, maar je kan er ook tegenstanders van de regering mee oppakken, of strafpunten uitdelen aan mensen die door rood lopen", zegt Okano-Heijmans. "Voor zulke vormen van gebruik zijn geen regels."

Ook zij vindt dat het ministerie zich niet moet laten beïnvloeden door eventuele tegenmaatregelen. "Dan kun je het besluit uiteindelijk ook het beste uitleggen. Dat voorkomt misschien geen sancties, maar je voert tenminste wel beleid dat je op de lange termijn kunt volhouden."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Ambassadeur VS: ASML-technologie hoort niet in China

Wel leveringen aan Taiwan

China is niet het eerste land waar ASML zijn meest geavanceerde type machine aan wil leveren. Het verkoopt ook EUV-chipmachines in de Verenigde Staten (Intel), Zuid-Korea (Samsung) en Taiwan (TSMC).

Dat laatste is saillant, omdat China Taiwan beschouwt als een afvallige provincie.  Het kent weinig tolerantie voor bedrijven die Taiwan als apart land beschouwen. In 2018 paste KLM op aandringen van Peking de aanduiding van Taiwan aan van 'land' naar het neutralere 'bestemming'.

Mocht Nederland besluiten dat ASML geen machines aan China mag leveren, dan zal de Chinese regering daar op zich al niet blij mee zijn. Als het bedrijf daarnaast wél naar Taiwan mag exporteren, zal Peking dat opvatten als een regelrechte belediging.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

ASML laconiek na uitblijvende exportvergunning voor China

Makkelijk praten voor ASML

ASML blijft ondertussen laconiek onder het uitblijven van de vergunning. Volgens ceo Peter Wennink heeft dat 'nul financiële impact' op ASML. We verkopen de machines wel ergens anders, was afgelopen week zijn boodschap aan bezorgde aandeelhouders.

Nu heeft ASML, naar omstandigheden, makkelijk praten. Het verkoopt machines die niemand in de wereld kan maken. Veel andere Nederlandse exporteurs kunnen China niet missen als afzetmarkt. En die dreiging hangt wel boven de markt.

China is een belangrijke afzetmarkt

De Chinese ambassadeur wilde in een interview met Het Financieele Dagblad niet zinspelen op eventuele tegenmaatregelen als Nederland ASML geen exportvergunning geeft, maar hij wees er wel fijntjes op dat 'producten afzetmarkten nodig hebben' en dat China 'een hele belangrijke afzetmarkt' is voor Nederland.

Daar heeft hij een punt. Het bedrijfsleven exporteert jaarlijks voor bijna 12 miljard euro naar China, onder meer chemische producten, vervoersmiddelen en voedingsmiddelen. Het dreigement zit land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland dan ook niet lekker.

"De positie van Nederlandse boeren en tuinders is mede afhankelijk van de internationale handel. Een open economie is van essentieel belang", zegt woordvoerder Patricia Dieben. Ze wijst er wel op dat Chinese consumenten ook de dupe zouden worden van handelsbarrières, omdat zij dan geen 'veilige en kwalitatief hoogstaande landbouwproducten uit Nederland' meer zouden kunnen kopen.

Als het aan Ed Kronenburg ligt, de voormalige hoogste ambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken, hoeft LTO zich geen zorgen te maken. "Ik ben van mening dat de machine gewoon moet worden geleverd. ASML is een zeer verantwoordelijk bedrijf, dat al jaren zakendoet in China. Als zij, met hun track record, een verzoek doen om een machine te mogen exporteren, zou ik daarop varen."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore