Bedrijven

Europese verkiezingen: bankenunie, hoe zit dat nou?

22 mei 2019 19:04 Aangepast: 22 mei 2019 19:06
DNB-president Nout Wellink, premier Jan-Peter Balkenende en minister van Financiën Wouter Bos kondigen de nationalisatie van Fortis Nederland, inclusief ABN Amro, aan in 2008. Beeld © ANP

Het nieuwe Europees Parlement zal zich ook met de vervolmaking van de bankenunie en de kapitaalmarktunie moeten bezighouden, maar dat zal nog niet meevallen. Waar gaat het eigenlijk precies over?

Waarom een bankenunie?

De directe aanleiding is de financiële crisis van ruim tien jaar geleden. Banken kwamen in de problemen en uiteindelijk moesten overheden in verschillende landen banken redden en daar was veel geld mee gemoeid.

Maar er was veel kritiek dat belastingbetalers voor het redden van banken moesten opdraaien. De bankenunie moet voorkomen dat zoiets weer gebeurt, temeer daar het redden van banken verschillende overheden in problemen bracht, waarna die ook nog eens oversloegen naar andere landen.

Wat is de bankenunie?

De Europese bankenunie bestaat uit drie onderdelen. In de eerste plaats vindt het toezicht op grote banken uit de eurozone niet in de verschillende landen plaats, maar op Europees niveau. Doordat voor alle banken dezelfde normen gelden, moet het vertrouwen in de hele bankensector verbeteren, legt Elwin de Groot, Chief International Economist en eurozone-strateeg van Rabobank, uit.

Ten tweede is er een gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme voor banken die failliet gaan. Om belastingbetalers niet voor de kosten te laten opdraaien, moeten aandeelhouders en houders van achtergestelde obligaties de eerste pijn opvangen. Zij hebben immers bewust een beleggingsrisico genomen. Hun aandelen en obligaties worden dan waardeloos. 

Als dat nog niet genoeg zou zijn, dan kan er geput worden uit een gemeenschappelijk fonds, is de bedoeling, maar dit fonds is nu nog niet volledig gevuld.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Stemhulp Europese verkiezingen: dit vinden de partijen over 7 belangrijke thema's

De bankenunie hebben we toch al deels?

Het derde onderdeel van de bankenunie is een Europees depositogarantiestelsel. Dat is het meest gevoelige onderwerp, maar het bestaat nog niet.

Nu is het depositogarantiestelsel nog op nationaal niveau geregeld, ook in Nederland. Mocht een bank failliet gaan, dan zijn spaarders tot een bedrag van een ton hun geld niet kwijt. Maar als het faillissement van een grote bank niet binnen één land kan worden opgevangen, dan zal nu toch de overheid weer te hulp moeten schieten.

Het gevaar bestaat dan dat overheden in de problemen komen en dat kan overslaan naar andere landen, zoals in de financiële crisis van 2008. Een depositogarantiestelsel op Europees niveau moet dat voorkomen.

Waarop hangt het nu nog?

In Nederland, maar vooral in Duitsland, is er weerstand tegen zo'n Europees depositogarantiestelsel. Vooral het Italiaanse bankwezen is zeer zwak, aldus Ruben van Leeuwen van Rabobank, alhoewel het nu wel beter is dan het was. In Duitsland zijn ze bang dat Duitse belastingbetalers voor problemen in Italië zullen moeten opdraaien.

Een oplossing zou zijn om het Europees depositogarantiestelsel met een schone lei te beginnen en ervoor te zorgen dat banken in bijvoorbeeld Italië eerst orde op zaken stellen. Maar Italiaanse banken hebben vaak Italiaanse staatsleningen en eigenlijk zouden banken voor die leningen meer kapitaal apart moeten houden dan voor staatsleningen van noordelijke landen.

Maar dan zou de kapitaalspositie van Italiaanse banken nog verder achteruit gaan. Er zou dus eigenlijk overheidsgeld naar toe moeten, maar dat mag niet meer.

Het Europees Parlement moet met de voorstellen instemmen, maar het lijkt niet waarschijnlijk dat op korte termijn aan de voorwaarde van een schone lei kan worden voldaan, aldus Van Leeuwen.

En de kapitaalmarktunie dan?

Een andere dossier waar het Europees Parlement aandacht voor zal moeten hebben is de Europese Kapitaalmarktunie. Dat is het paradepaardje van de huidige Europese Commissie, aldus Van Leeuwen.

In de kapitaalmarkt komen vraag en aanbod van eigen vermogen (aandelen) en vreemd vermogen (zoals leningen) met een looptijd van meer dan één jaar bij elkaar. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Partijen geven amper geld uit aan campagne Europese verkiezingen

Waarom moet die er komen?

Door de kapitaalmarktunie haal je barrières weg tussen partijen die geld hebben en die geld nodig hebben. Daardoor krijgen bedrijven makkelijker toegang tot kapitaal en wordt kapitaal ook goedkoper, zegt Van Leeuwen. 

Zolang je nog geen volledige bankenunie hebt, is het vooral voor banken in Italië, maar ook in Duitsland, lastiger om meer kredieten te verlenen, omdat zij ook hun balans moeten versterken.

Hier komt de kapitaalmarktunie om de hoek kijken, legt Van Leeuwen uit. Deze kan het namelijk voor banken makkelijker maken om slechte leningen te verkopen en zo geld vrij te maken. Dat gaat beter als er één grote kapitaalmarkt is, in plaats van allemaal kleinere.

Maar ook Nederlandse banken hebben voordeel van een kapitaalmarktunie. Zij kunnen dan immers hypotheken doorverkopen en zo hun balans versterken. Nu gebeurt dat ook wel, maar dat is nog heel erg nationaal. Dat wordt makkelijker als je een grotere markt hebt, dus met meer vraag en aanbod, en waar grotere bedragen in omgaan. Dat krijg je alleen als je over de grenzen heen gaat, aldus Van Leeuwen.

Meer obligaties, minder bankleningen

Tijdens de financiële crisis verleenden banken relatief weinig kredieten. Bijkomend probleem hierbij was dat in Europa middelgrote bedrijven als zij geld lenen dat relatief vaak bij een bank doen en minder vaak obligatieleningen uitgeven. In de VS is dat heel anders en de Europese Commissie ziet in dit opzicht de VS als voorbeeld.

Maar tijdens de crisis kwamen bedrijven dus lastiger aan leningen. Door de kapitaalmarktunie, waarbij zaken binnen de Europese Unie meer worden geharmoniseerd, zullen bedrijven makkelijker aan kapitaal kunnen komen. Anderzijds kunnen investeerders eenvoudiger in andere landen investeren.

Miniatuurvoorbeeld
Zie ook:

Spoedcursus Europa: waarom we allemaal moeten gaan stemmen

Dit is al bereikt

Een van de zaken die al zijn bereikt op het gebied van de kapitaalmarktunie is dat de regels voor prospectussen zijn vereenvoudigd en daardoor is het makkelijk voor bedrijven om geld op te halen.

Daarnaast is een doel om de markt voor securitisaties nieuw leven in te blazen. Hierbij verkopen banken een deel van de leningen die zij hebben uitgezet door, waardoor ze weer meer krediet kunnen verlenen. Na de financiële crisis zaten doorverkochte leningen in het verdomhoekje, omdat vaak slechte en goede leningen bij elkaar werden gebundeld en beleggers dachten dat ze alleen maar goede leningen kochten. Eisen aan de kwaliteit moeten dat risico ondervangen.

Dit moet nog gebeuren

Voor de vervolmaking van de kapitaalmarktunie moeten verder onderliggende zaken worden geharmoniseerd, aldus van Leeuwen. Het gaat er dan bijvoorbeeld om wat er gebeurt bij schuldsanering of een faillissement van een bedrijf. Daardoor kunnen nu moeilijk verschillende leningen uit verschillende landen in één transactie worden doorverkocht. Van Leeuwen denkt echter dat het het Europees Parlement dat in de komende zittingsperiode van vijf jaar niet zal kunnen regelen.

Een mogelijkheid is wel dat er, net als bij de bankenunie, één overkoepelende toezichthouder komt, dan is er ook al heel wat bereikt, denkt Van Leeuwen. 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van