Economie

Nederland, handelsland: op 2, 7, 16 of 17? Lijstjes zijn niet belangrijk

25 november 2015 06:30 Aangepast: 27 november 2015 11:42
De Tesla-vestiging in Tilburg. Beeld © ANP

Is de reputatie van Nederland als handelsland terecht? In een korte serie gaat RTL Z-verslaggever Hella Hueck samen met Robert Went van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) op zoek naar het antwoord. Vandaag aflevering 4: hoe de 'wederuitvoer' onze exportcijfers flink oppompt.

'Gezellige oud-Hollandse leuterpraat', schreef Volkskrant-columnnist Bert Wagendorp over de toespraak van premier Mark Rutte bij de opening van Sail 2015. De speech was wat bombastisch. We moeten weer terug naar de sfeer van de Gouden Eeuw, en de wereld veroveren, was Ruttes boodschap aan De Telegraaf: "De hele wereld kijkt naar Nederland om grote problemen op te lossen. En die kunnen we oplossen. Voedsel bijvoorbeeld, daar zijn we de op een na grootste exporteur van de wereld, we hebben de beste landbouwuniversteit in Wageningen staan."

Goed in landbouw
We zijn inderdaad goed in landbouw en de export van voedsel. Voor 108 miljard euro ging er vorig jaar aan onder meer vlees, zuivel en bloemen de grens over, en dat maakt ons de tweede agro-exporteur ter wereld. De helft van deze producten ging overigens naar landen dicht bij huis: Duitsland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. 

Maar de wereld veroveren, dat is een wel erg ambitieus doel. Als we kijken naar de exportpositie voor heel Nederland, dan wordt vaak gesteld dat we de zevende exporteur van de wereld zijn. Maar dat zijn brutocijfers. Die zeggen niet zo veel over wat we aan deze handel verdienen, en daar gaat het natuurlijk om.

Wat verdienen we?
Zoals we eerder in deze serie zagen, zijn in de brutocijfers bijvoorbeeld ook grondstoffen en onderdelen meegeteld. Die moeten we meestal eerst importeren, om er vervolgens goederen en diensten van te maken om te exporteren. De waarde daarvan zie je terug in de importcijfers van landen, maar ook weer in de exportcijfers. Als je echt wilt weten wat een land verdient met zijn export, moet je de import er weer uit halen. Volg je het nog?

Het gekke is dat dit soort cijfers heel lang niet beschikbaar waren, waardoor we dus weinig wisten over onze handelspositie wereldwijd. Sinds een paar jaar hebben we de cijfers over toegevoegde waarde wel. Prof. Marcel Timmer van de Rijksuniversiteit Groningen zocht voor ons uit hoe de top 10 van exporterende landen er dan uitziet:

Thumbnail

Dan hebben we ineens een heel ander plaatje. Nederland staat met 236,4 miljard dollar aan toegevoegde waarde dankzij export op 16 in deze lijst. Daarmee staan we onder India, Spanje, Saoedi-Arabië, Australië en Mexico, en boven Brazilië, Indonesië, Polen en Singapore (dat in de brutolijst op 9 staat). Die 16de plek is helemaal niet zo vreemd: we staan op plaats 17 op lijstjes waarop landen zijn gerangschikt naar omvang van hun bbp (binnenlands bruto product: wat een land in een jaar produceert).

Een van de oorzaken voor het grote verschil tussen bruto-export en export naar toegevoegde waarde, is dat een groot deel van de invoer zonder veel bewerking wordt doorgevoerd: 40 tot 45 procent van onze handel is wat 'wederuitvoer' wordt genoemd. We voeren iets in wat we daarna zonder veel bewerking ook weer uitvoeren. Je moet dan vooral denken aan groothandelaars en distributeurs van allerlei producten van internationale bedrijven – van de bananen van Chiquita tot de printers van HP. De wederuitvoer pompt onze exportcijfers lekker op, maar aan dit soort uitvoer verdienen we niet zo veel: gemiddeld 8 cent per euro. 

Tesla 'made in Holland' 

Thumbnail

De rest (meer dan de helft dus: zo’n 55 tot 60 procent) van onze export is in Nederland gemaakt, met hulp van import van onderdelen en grondstoffen uit andere landen. Dat moet je ruim zien. Zo is Tesla volgens onze handelsdefinitie 'made in Holland': de auto wordt in de Verenigde Staten ontworpen en gebouwd, en vervolgens in onderdelen naar Nederland verscheept. Hier in Tilburg, in de 'fabriek' van Tesla Motors Netherlands, wordt de auto weer in elkaar gezet. Ook wordt de laatste software geüpload, de remvloeistof aangevuld en de auto op verschillende zaken getest: laadt ie bijvoorbeeld wel goed op? Als alles werkt gaan de Tesla's verder Europa in.

Dat is toch wat meer dan 'wederuitvoer' waar we zelf bijna niets aan toevoegen. En deze activiteiten leveren ook banen op:  er werken een kleine 200 mensen bij Tesla. En wie nu bij het distributiecentrum in Tilburg wil werken, kan meteen aan de slag − ze hebben zo’n 35 vacatures op dit moment.

Lekker belangrijk
Maakt het wat uit hoe hoog we op dit soort lijstjes staan? Nee hoor, tenzij je het belangrijk vindt om in internationale vergelijkingen tussen landen zo hoog mogelijk te komen − maar waarom zou je? Het is belangrijker om goed uit elkaar te houden waar we het over hebben wanneer het over onze handel gaat. Door nieuwe cijfers over toegevoegde waarde kunnen we  misverstanden en verkeerde conclusies voor bijvoorbeeld overheidsbeleid vermijden. En een beter inzicht krijgen in de vraag met welke activiteiten we nou geld verdienen en banen creëren. 

Dit is het vierde verhaal over de toekomst van Nederland als handelsland: van zondag 22 tot en met zaterdag 28 november elke dag een nieuwe aflevering. De eerste delen zijn, net als eerdere afleveringen uit de reeks Economie van Overmorgen, hier terug te lezen. Morgen: het midden- en kleinbedrijf exporteert maar weinig; het zijn vooral de grote jongens die in het buitenland ons geld verdienen. Dat denken we, maar is dat eigenlijk wel zo?

Meepraten? Graag!

Thumbnail

Benieuwd naar hoe het verder moet met Nederland als handelsland? Kom dan dinsdag 1 december naar Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, waar de makers van deze serie een avond presenteren waarop wordt afgerekend met mythes, halve waarheden en onjuistheden. Dat doen Hella Hueck en Robert Went met onder anderen Marieke Blom (hoofdeconoom ING Nederland), Marjolijn Jaarsma (onderzoeker internationale handel en globalisering bij het CBS) en Florian Sterk (Dutch Water Partners).
Meer informatie vind je hier.

RTL Z / Hella Hueck & Robert Went

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`