Ga naar de inhoud
Bijzondere brigade

Crimineel of illegaal: deze escorts zetten duizenden mensen het land uit

Met speciale busjes brengen escorts van de marechaussee mensen naar het vliegtuig. Beeld © Koninklijke Marechaussee

Aan de G-pier van Schiphol vertrekken niet alleen vliegtuigen. Hier huist bijna onzichtbaar de brigade vreemdelingenzaken van de Koninklijke Marechaussee. De plek waar jaarlijks duizenden mensen worden uitgezet en criminelen worden uitgeleverd. Speciale escorts vliegen desnoods mee tot ver over de grens. Op een gewone vlucht, het liefst zonder dat jij het doorhebt.

Zes mensen uit India met een vals paspoort zijn net het land uitgezet. Feitelijk komen ze er niet eens in, want de hele operatie vindt plaats op het stukje niemandsland na de paspoortcontrole op Schiphol, vertelt Martin Oudman, plaatsvervangend brigadecommandant Vreemdelingenzaken. Ze maken zo snel mogelijk rechtsomkeer.

Jaarlijks zijn er alleen al rond de drieduizend mensen die Nederland niet inkomen omdat ze niet aan de voorwaarden voldoen. Reisdoel onbekend, geen geld op zak. Vrijwel dagelijks worden mensen op het vliegtuig retour gestuurd. Het is een grote hap uit het werk van de brigade van Oudman, die bestaat uit 160 mensen en vijf teams.

Als iemand flink gaat schreeuwen, kan de gezagvoerder bepalen dat iemand van boord moet.

"Mensen aan boord zetten is één van onze hoofdtaken", zegt hij. Zodra blijkt dat iemand weg moet, volgt een officieel besluit. Er kan beroep worden aangetekend, maar dat gebeurt weinig en dan gaat de brigade op zoek naar de eerste vlucht terug. Het team van Oudman begeleidt mensen meestal tot aan de deur van het vliegtuig.

Wie rondloopt in het complex van de brigade aan de pier, ziet dat het ook verder gaat dan dat. Er zijn busjes met spatschermen, cellen en een hoek met matten waar gefouilleerd kan worden. Er is een kamer met speelkleedjes en een stapel autostoeltjes. Er passeren hier namelijk ook kinderen die geen asiel krijgen.

'Achterin een gewone vlucht'

Ze worden begeleid door zogenoemde escorts, die soms dagen meereizen om iemand op een bestemming te brengen. Daar is een speciale opleiding voor, vertelt Oudman. Op elke persoon gaan zeker twee escorts mee, vrijwel altijd in gewone kleding en op een gewone vlucht. "Achterin", zegt Oudman.

"Op een vlucht naar Afghanistan moest ik een keer veertien uur wachten en al die tijd ben je verantwoordelijk voor je mensen", vertelt de commandant. Ook ging hij ooit mee op een vlucht richting Bagdad met vijftig Irakezen aan boord en meer dan honderd escorts. Een zeldzaam grote operatie.

Opleiding tot escort

Zo'n 60 studenten volgen op dit moment een interne opleiding escortbegeleiding bij de Koninklijke Marechaussee. Voor wie een stapje hogerop wil en leidinggevende capaciteiten heeft, is er een opleiding tot escortcommandant. Opleiden gebeurt in een speciaal trainingscentrum op Schiphol.

Volgens Oudman is zijn afdeling populair: "Op één vacature hebben wij twintig sollicitanten", zegt hij. Solliciteren kan alleen intern. Wie wil werken bij Defensie en de marechaussee, moet eerste een flinke procedure door. En voordat je aan de slag kunt als escort, moet je werkervaring opdoen in andere functies.

Afhankelijk van je opleiding en rang ontvang je een basissalaris met financiële extra's, zoals een onregelmatigheidstoeslag.

Jos B., die werd veroordeeld voor het doden, misbruiken en ontvoeren van de 11-jarige Nicky Verstappen, werd vanuit Spanje door de brigade overgeleverd aan Nederland en handlangers van de crimineel Ridouan Taghi werden opgehaald in het Midden-Oosten. Joran van der Sloot kwam al een keer of vijf voorbij op de pier, vertellen Oudman en collega's, terwijl een bodycuff wordt gedemonstreerd. "De comfortabelere versie van handboeien."

"Joran is opgehaald door US Marshalls", zegt Oudman over zijn recente uitlevering aan de VS. "Zo werkt dat bij ons ook." Moet een gedetineerde vanuit Nederland naar de VS voor een straf of zaak, dan halen collega's uit dat land de persoon op. Andersom doen Oudman en zijn team dat en nemen justitie en politie het werk, eenmaal in Nederland, weer over.

De Nederlandse gevangene Joran van der Sloot werd deze maand door Peru uitgeleverd aan de VS.

Zo ziet Joran van der Sloot eruit na 13 jaar cel

01:15

Dit jaar zijn er volgens de Koninklijke Marechaussee zo negentig gedetineerden en verdachten begeleid. Vaker gaat het om mensen die geen asiel krijgen of hier illegaal verblijven en die samen met een escort vertrekken: dit jaar waren dat er 257 en vaak meerdere mensen per vlucht.

Ook op jouw vlucht kan er iemand 'ingeklemd' tussen twee marechaussees meereizen, al heb je dat vaak niet door. "We hebben geen eigen vliegtuigen", zegt Oudman. Er eentje huren is duur. Een gezagvoerder moet wel toestemming geven. "Als iemand flink gaat schreeuwen of zich hevig verzet, kan de gezagvoerder bepalen dat iemand van boord moet."

'Trots op hoe we het doen'

"Dit is vooral mooi werk, omdat we trots zijn op hoe we het doen, professioneel en humaan", drukt Oudman op het hart. "Dat blijft vaak binnenskamers." Mensen arriveren bij voorkeur drie uur voor vertrek, zodat er tijd is voor een gesprek, kop koffie, sigaret. Of die allerlaatste check: kom ik echt niet in aanmerking voor die asielprocedure?

Soms zijn mensen de wanhoop nabij. "Je maakt hier van alles mee", zegt Robert van Kapel, woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee en voormalig escort. Mensen die zichzelf insmeren met poep of scheermesjes verstoppen onder hun tong. 

"Er zijn weinig situaties die we niet aankunnen", zegt Oudman. Cellen, stootkussens, bodycuffs: ter bescherming kunnen in het uiterste geval maatregelen worden genomen.  

Dat hij niet besluit of iemand weg moet, maar dat slechts uitvoert, helpt. "Uiteindelijk hebben we als samenleving afgesproken om het zo te doen", zegt de commandant. De rust bewaren is het grootste goed. De spanning is er voor de meesten wel af als het vliegtuig vertrokken is, zeggen de marechaussees.  

Trillend aan boord

"Ik moest een keer een drugscrimineel wegbrengen naar Frans-Guyana, hij was bang om terug te gaan en zat te trillen aan boord", zegt Van Kapel die in het Frans met hem begon te praten. "Uiteindelijk kwam het goed en na een soepele overdracht kon hij terug naar zijn familie. Hij gaf me een flinke omhelzing."

Als escort kom je op plekken waar bijna niemand anders komt, die moeilijk te vergelijken zijn met Nederland, zegt Oudman. "Soms weet je niet wat er na een overdracht met mensen gebeurt", zegt de commandant. Mensen verdwijnen gewoon weer in het straatbeeld.

Pakken ze het vliegtuig terug naar Nederland? "Soms zijn mensen eerder terug in Nederland dan wij."