Ga naar de inhoud
Torenhoge winsten op energie

Afromen winst stroomproducenten moet 1,8 miljard opleveren

Rob Jetten, minister voor Klimaat en Energie, en Marnix van Rij, staatssecretaris Belastingdienst, in de Tweede Kamer. Beeld © ANP

Het kabinet komt met een belastingaanslag voor elektriciteitsfabrikanten die dankzij de hoge gasprijs torenhoge winsten maken terwijl ze geen cent extra kosten hebben. De opbrengst van deze meevallerbelasting wordt gebruikt om een deel van het compensatiepakket voor de hoge energieprijzen te financieren.

Er komt een plafond voor de winst die bedrijven mogen maken. Van de opbrengst van de verkoop van 1 megawattuur stroom mogen ze 130 euro houden.

Van iedere euro daarboven gaat de komende zeven maanden 90 cent naar de staat. Om te voorkomen dat bedrijven hun productie stopzetten als ze het plafond hebben bereikt, mogen ze namelijk van iedere euro boven de 130 10 cent zelf houden. 

Meevallerbelasting

Deze zogeheten 'inframarginale heffing' - een extra belasting op hoge winsten - levert naar schatting 1,8 miljard euro op, melden minister Rob Jetten (voor Klimaat en Energie) en staatssecretaris Marnix van Rij (Belastingdienst) aan de Tweede Kamer.

Dat bedrag had ook 2 miljard kunnen zijn, als de overheid niet had gekozen om de bedrijven 10 procent van de winst boven het plafond te laten houden. 

De belasting is ingesteld om een deel van de miljarden aan compensatie van te betalen die de overheid uittrekt om consumenten en bedrijven te compenseren voor de hoge energieprijzen. 

Duurste manier bepaalt de prijs

De elektriciteitsproducenten moeten hieraan meebetalen omdat zij op dit moment buitensporig hoge winsten halen dankzij de hoge gasprijs.

De elektriciteitsprijs is namelijk gekoppeld aan de gasprijs. Er zijn verschillende manieren om stroom op te wekken en de prijs op de markt wordt bepaald door de meest dure manier van opwekken.

Vanwege de oorlog in Oekraïne en het dichtdraaien van de gaskraan door Rusland, is elektriciteit opwekken met gas op dit moment het duurste. De gasprijs is al maanden heel erg hoog.

Dat levert bedrijven die elektriciteit opwekken met windmolens of zonnepanelen torenhoge winsten op. De kosten voor die bedrijven om stroom op te wekken zijn namelijk veel lager, maar ze krijgen wel dezelfde prijs voor hun elektriciteit als een bedrijf dat stroom opwekt met gas. 

Omdat burgers en bedrijven zuchten onder de hoge gasprijzen - en dus ook meer kwijt zijn aan stroom - grijpen Europese landen in. Dat doen ze onder meer met miljardensteun aan bedrijven en burgers. In Nederland gebeurt dat met het instellen van een prijsplafond. 

Prijsplafond
Lees ook:
Prijsplafond energie bekend: bekijk zelf wat jij moet besparen om eronder te blijven

Dat compenseren kost de staat een flinke smak geld. Het tijdelijke energieplafond dat nu geldt kost al 3,2 miljard euro. Het prijsplafond dat vanaf 1 januari geldt gaat de staat naar verwachting een veelvoud kosten.

Gat van 7,5 miljard

In de Najaarsnota gaat minister Sigrid Kaag (Financiën) uit van een bedrag van bijna 10 miljard euro. Voor het hele compensatiepakket gaapt een gat van 7,5 miljard in de begroting. De 1,8 miljard opbrengst van de extra winstbelasting is bij lange na niet genoeg om dat gat te vullen. 

Over het plan voor het afromen van de winst werd begin oktober al een akkoord gesloten in Brussel. De maatregel gaat op 1 december (morgen) al in.

Maar het lukt de overheid niet om direct winst af te romen, daarvoor moet nog 'heel veel geregeld worden' volgens Jetten. 

Nog lang niet geregeld

Winst afromen mag nu wettelijk gezien niet. Dus er moet nog een wetsvoorstel komen, en dat moet nog worden goedgekeurd om de heffing mogelijk te maken. Dat zal naar verwachting pas in het voorjaar van 2023 gebeuren. De extra winstbelasting gaat daarom met terugwerkende kracht in, als het goed gaat. 

De uitvoering is ook nog wel een punt van zorg: de toch al overbelaste fiscus is verantwoordelijk voor het innen van het geld. Eerder dit jaar werd een discussie over een extra belasting voor energiebedrijven gesmoord door het kabinet omdat de invoering ervan te ingewikkeld zou zijn. 

Voorlopig
Juli 2022:
Voorlopig geen extra belasting op hoge winsten energiebedrijven

De rol van de fiscus bij deze heffing is overigens klein. De bedrijven moeten zelf gaan berekenen of ze de belasting moeten betalen en als dat zo is hoeveel dan. 

Het gaat om bedrijven die met hun installatie minimaal 1 megawatt aan stroom kunnen opwekken. Dat komt neer op grofweg één grote windmolen of 3.000 zonnepanelen, meldt het ministerie. 

Lager dan in Europees plan

Het plafond waarboven de winst wordt afgeroomd had ook een stuk hoger kunnen liggen. In de Europese afspraak wordt een bedrag van 180 euro per megawattuur geadviseerd. Dat zou hebben betekend dat bedrijven nog veel meer winst hadden kunnen blijven maken.

Nederland legt het bedrag dus 50 euro lager. Als reden geven Jetten en Van Rij dat het Europese bedrag gericht is op de piekuren, als er dus meer winst gehaald kan worden. 

Hoe
Lees ook:
Hoe voorkomen we dat energiebedrijven binnenlopen door prijsplafond?

Omdat in Nederland ook de daluren meetellen voor het gemiddelde ligt het plafond hier lager. Het plafondbedrag in buurlanden Duitsland en België komt naar verwachting ook uit op 130 euro.

Ook bij dat lagere plafond valt er 'nog steeds een goede winstmarge te behalen', aldus het kabinet, verwijzend naar de stroomprijs van tussen de 40 en 70 euro per megawattuur in het verleden. Als die prijs hoog genoeg was om de investeringen in een windmolen of zonnepark terug te verdienen, dan is 130 euro dat ook, beargumenteert het kabinet.

Biomassa en kolen uitgezonderd

Het plafond voor het afromen van de winst voor bedrijven die stroom opwekken uit biomassa komt veel hoger te liggen. Zij zijn pas bij winst vanaf 240 euro per megawattuur aan de beurt. De inkoopprijzen van biomassa liggen veel hoger en dus is een hoger plafond nodig, geeft het kabinet als reden. 

Bedrijven met een kolencentrale krijgen ook een uitzonderingspositie. Ze krijgen een plafond van 130 euro net als de producenten van groene stroom. Maar als de prijs van kolen stijgt, schuift het plafond mee. Het kabinet heeft een eerder besluit om kolencentrales te sluiten tijdelijk teruggedraaid om een tekort aan energie te voorkomen. 

Als de kosten voor kolencentrales te hoog worden, zouden deze stilgelegd kunnen worden door de belasting op extra winst, redeneert het kabinet. En dat wil men voorkomen. 

Kijk meer: waarom de energietarieven stijgen, terwijl de marktprijzen juist dalen

02:23