Ga naar de inhoud
Tot dreigen aan toe

Diplomatieke ruzie tussen Nederland en Duitsland over gascontracten gemeenten

Een internationaal gascongres in St. Petersburg. Beeld © EPA

In de zomer zijn de gemoederen tussen Nederland en Duitsland hoog opgelopen. Het ministerie van Economische Zaken was woedend dat de Nederlandse tak van Gazprom, die op dat moment onder bewind stond van de Duitse staat, blafbrieven schreef naar Nederlandse gemeenten die door het ministerie van Economische Zaken werden gedwongen om hun contract met de gasleverancier op te zeggen.

Dat blijkt uit stukken die het ministerie eerder deze maand heeft vrijgegeven.

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat dwong gemeenten en andere publieke instellingen hun gascontracten met Gazprom op te zeggen, omdat dat zou moeten volgens de Europese sancties tegen Rusland. Die contracten liepen bij een Nederlandse dochtermaatschappij van de Duitse tak van Gazprom, waar de Duitse staat in het voorjaar de touwtjes in handen had genomen.

Ministerie
Lees ook:
Ministerie dwong gemeenten naar ander gascontract, kost staat nu miljoenen

De Duitsers beloofden dat er geen geld meer naar Rusland zou stromen en vonden dus – net als veel publieke instellingen – dat die contracten konden blijven doorlopen, maar EZK stond op zijn strepen. Formeel waren de aandelen namelijk nog in Russische handen.

Diplomatieke rel

In de zomer zorgde dat voor een diplomatieke rel tussen de buurlanden, blijkt uit de stukken. De Nederlandse tak van Gazprom, inmiddels omgedoopt door de Duitsers tot SEFE (Securing Energy for Europe), accepteerde namelijk niet dat de gemeenten hun contract opzegden. Het bedrijf dreigde met torenhoge boetes wegens contractbreuk, waardoor de gemeenten nog meer met de handen in het haar kwamen te zitten.

Gazprom Nederland in handen van de Duitsers

Nederlandse bedrijven en overheden die de afgelopen jaren gascontracten afsloten met Gazprom, deden dat via een Nederlandse dochtermaatschappij van het bedrijf. Die Nederlandse tak was op zijn beurt weer een dochterbedrijf van de Duitse tak, Gazprom Germania.

De Duitse overheid nam in april van dit jaar het bewind over bij Gazprom Germania. Vanaf dat moment had de Duitse overheid het voor het zeggen bij zowel Gazprom Germania als bij de Nederlandse tak.

Onacceptabel

"Dat Gazprom NL Nederlandse overheden aanspreekt is voor EZK niet acceptabel", schreven ambtenaren begin augustus in een nota aan de minister. Er werd besloten om contact te zoeken met de Duitsers om de zaak op te lossen, maar wel op een manier dat zowel Duitsland als Nederland het binnenlands beleid niet hoefde aan te passen.

Dat betekende spitsroeden lopen, want Nederland was er dus van overtuigd dat geld overmaken naar Gazprom een overtreding van de sancties was, terwijl de Duitsers juist 10 miljard in Gazprom Duitsland hadden gepompt om de tent overeind te houden.

Eerste poging met zachte hand

Op 2 augustus ging er een brief naar het Duitse ministerie van Economische Zaken, waarin gevraagd werd om samen tot een oplossing te komen. Nederland probeerde Duitsland er zelfs van te overtuigen dat het beëindigen van de contracten ook in het voordeel zou zijn van Gazprom Germania en dus van de Duitse staat.

Nadat Duitsland het bewind had overgenomen werd Gazprom Germania namelijk zélf gesanctioneerd door Rusland, waardoor er geen kuub gas uit Rusland meer naar het bedrijf ging.

Gazprom Germania moest daarom extreem duur gas (op kosten van de Duitse belastingbetaler) ergens anders inkopen, om het vervolgens veel goedkoper te leveren aan onder andere Nederlandse gemeenten. In zekere zin was een contract met Gazprom op dat moment de beste garantie dat er geen Russisch gas werd gekocht en het was nog goedkoop ook. Toch hield EZK voet bij stuk.

Duitse
Lees ook:
Duitse nationalisatie Gazprom-tak gunstig voor Nederlandse gemeenten

Op 8 augustus ging er nog een mail naar Duitsland, want een antwoord was er nog niet. 10 augustus: nog een 'gentle reminder' dat Nederland met smart op antwoord zat te wachten.

Grimmige brief

Een dag later was de maat helemaal vol. Het ministerie verstuurde op 9 augustus een grimmige brief naar Duitsland, met een onomwonden dreigement. Daarin staat dat het de 'sterke voorkeur' heeft om een gezamenlijke oplossing te vinden, maar dat de tijd dringt.

Vervolgens dreigde het ministerie dat het de opties onderzocht om de Nederlandse tak van Gazprom te laten voldoen aan de Europese sancties, waarbij strafrechtelijke vervolging een van de mogelijkheden was.

Ten tweede dreigde het ministerie openbaar te communiceren dat alle Nederlandse overheden gevrijwaard zijn van elke claim die SEFE op hen afvuurt. "Echter, voor we publiek gaan, hopen we echt een potentiële oplossing te vinden tussen onze ministeries."

Uiteindelijk gaven de oosterburen toe. Op 18 augustus bleek dat SEFE medewerking zal verlenen aan het beëindigen van de contracten, na een nieuw gesprek.

Allemaal voor niets

Extra pijnlijk is dat de ruzie uiteindelijk helemaal voor niets is geweest. Begin september, op het moment dat tietallen publieke instellingen hun contract onder druk hadden opgezegd, begon het ministerie toch te draaien. De instellingen konden in ieder geval een paar maanden respijt krijgen, terwijl het ministerie extra inlichtingen probeerde in te winnen in Brussel of het de sanctiebepalingen wel juist interpreteerde.

Organisaties
Lees ook:
Organisaties willen af van Russische gascontracten: 'Kan wel even duren'

Buitenlandse Zaken zag geen probleem

Opmerkelijk is ook dat juristen van Buitenlandse Zaken heel anders in de wedstrijd zaten dan EZK. Eind juli komt de Directie Juridische Zaken van dat ministerie tot de conclusie dat contracten met Gazprom Germania volgens de letter van de wet misschien uit den boze zijn vanwege de formele eigendomsstructuur, maar dat die interpretatie geen recht doet aan het feit dat de Duitse overheid het inmiddels voor het zeggen heeft.

"Zolang de Bundesnetzagentur de facto zeggenschap heeft over Gazprom Germania en niet eventuele Russische onderdanen/in Rusland gevestigde vennootschappen, entiteiten of lichamen, bestaat er ons inziens echter geen bezwaar om Gazprom Germania overheidsopdrachten of concessieovereenkomsten te gunnen."

"Het doel van de eigendomscriteria in die bepaling is immers om te voorkomen dat Russische personen/entiteiten via de aan die eigendom verbonden zeggenschapsrechten alsnog voordeel kunnen halen uit een aanbesteding."

Dure grap

Uiteindelijk besluit de Duitse overheid om SEFE helemaal te nationaliseren, waardoor ook de aandelen niet meer in Russische handen zijn en de sancties dus hoe dan ook niet van toepassing meer zijn.

Dat zorgt wel voor een enorme kostenpost voor de Nederlandse overheid. Uit een ambtelijke nota blijkt dat het compenseren van publieke instellingen, omdat ze ten onrechte een veel duurder contract moesten afsluiten, voor de maanden oktober tot en met december al tientallen miljoenen gaat kosten.

De kosten lopen misschien nog veel verder op, omdat veel gemeenten goedkope contracten hadden die ook nog na 1 januari zouden doorlopen.

Dit is een artikel van