Ga naar de inhoud
Scholen worstelen met zelfstandigen

Argwaan rond zzp'ers in onderwijs: 'Ik mocht teamkamer niet in'

Beeld © ANP / Sander Koning

Steeds meer leerkrachten laten zich inhuren als zelfstandige. Meer autonomie, minder gedoe. Scholen hebben zzp'ers nodig, maar tegelijkertijd wordt er in de branche met scheve ogen naar hen gekeken. "Zzp'er was een scheldwoord."

In tijden van personeelstekorten en hoge werkdruk kiezen steeds meer leraren ervoor om verder te gaan als zzp'er of uitzendkracht, via een detacheringsbureau. Zo krijgen ze meer zeggenschap over de uren die ze werken en over hun takenpakket.

Volgens het CBS waren er in het eerste kwartaal van dit jaar 96.000 zzp'ers werkzaam in het onderwijs, inclusief schoolbegeleiders, onderwijsassistenten en interim-directeuren. In 2017 ging het nog om 66.000 mensen.

Niet van harte

Scholen maken met regelmaat gebruik van zelfstandigen, om de vele gaten in de roosters te dichten. Maar dat gaat niet altijd van harte. Leraren met een vaste aanstelling ervaren 'tegenstrijdige gevoelens', schreef de Onderwijsraad eind vorig jaar in een rapport.

De nieuw ingehuurde collega's krijgen namelijk meer betaald, hebben veel meer zeggenschap over de uren die ze wel en niet werken en krijgen 'allerhande leuke extra's van hun detacheringsbureau.'

Daarbij zouden zzp'ers geen binding voelen met de school: vraag ze niet voor extra klusjes naast het lesgeven.

'Niet onaardig'

Onderwijsvereniging PO Raad bevestigt het beeld: scholen werken liever niet met zelfstandigen. "Dat klinkt onaardig, maar het gaat niet om de mensen maar om het fenomeen", aldus woordvoerder Thijs den Otter.

"Natuurlijk kan het soms een uitkomst zijn, maar de kosten liggen veel hoger. Voor een zelfstandige kun je twee mensen in loondienst aannemen, grof geschetst."

Die vergelijking klopt niet helemaal. Want dat zelfstandigen twee keer zo duur zijn, geldt niet voor zzp'ers die volledig voor zichzelf werken - en dus niet via een detacheerder. 

Het gemiddelde tarief van zo'n echte zzp'er ligt volgens platform ZZP Helpdesk op 55 euro per uur. Voor hen betaalt een school geen 21 procent btw, en ook geen bemiddelingskosten. Die 55 euro komt (omgerekend) overeen met een gemiddeld lerarensalaris.

Zzp-docent
Lees ook:
Zzp-docent rukt op: meer vrijheid, minder werkdruk

Mensen behouden

Los daarvan, kinderen zijn gebaat bij continuïteit. "Leraren moeten het verhaal van een leerling kennen", zegt Den Otter. "Als je tijdelijk inspringt als zzp'er, heb je daar geen weet van. Dan mis je een stuk van je werk."

Ook Karin Straus, voorzitter van de Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS), noemt de hogere kosten voor zzp'ers als een belangrijk minpunt. "Maar eigenlijk begint het met deze vraag: waarom willen of kunnen deze mensen niet in een reguliere baan in het onderwijs werken? En wat kunnen we doen om te voorkomen dat de huidige leerkrachten het onderwijs verlaten?"

Pasklare antwoorden zijn er uiteraard niet, maar Straus wil dat schoolleiders hierover in gesprek blijven met hun medewerkers omdat het belangrijk is om mensen voor het onderwijs te behouden. 

Betutteling

Zzp'er Jan-Willem Duim weet heel goed waarom hij uit loondienst is gegaan. "Die betutteling", zegt hij nu vrolijk, maar destijds werd hij er gek van.

"Schoolbesturen vertellen je vaak wat je moet doen, terwijl ík voor de klas sta en het diploma heb dat zij niet hebben." Voor nieuwe ideeën was meestal geen tijd, of geld, aldus de ondernemer.

Scheldwoord

Inmiddels werkt Duim alweer vijf jaar als zzp'er. "In het begin was zzp'er een scheldwoord. Bij één school mocht ik niet eens in de teamkamer komen", zegt hij.

"Maar toen ik liet zien wat ik kon, en wat zij aan mij hadden, hoorde ik er juist helemaal bij."

Schooldirecteuren:
Lees ook:
Schooldirecteuren: 'Stop met inhuren via uitzendbureaus'

Weg met detacheringskosten

Dat zzp'ers 'duur' zijn, moet Duim een beetje om zuchten. "Dan moet je ze niet inhuren via een duur detacheringsbureau." Om die reden startte hij Flexonderwijs.nl, een platform waar scholen en zzp'ers elkaar kunnen vinden, zonder bemiddelingskosten.

Daar verdient hij bijna niets aan, belooft Duim. Het bespaart juist in de kosten. "Er staan nu 750 mensen ingeschreven. Ik bemoei me verder niet met hun tarieven of afspraken."

Beter invalklussen

Wel vindt de ondernemer dat het als zzp'er beter is om invalklussen te doen. "Je moet geen type werk gaan doen waar we loondienst voor hebben uitgevonden", zegt hij.

Krijg je daarmee wel een band met de kinderen in je klas? "Na een dag werken ga ik echt niet zonder relatie naar huis, hoor", zegt Duim.

"Het is natuurlijk niet dezelfde als met hun eigen meester, maar dat willen kinderen ook helemaal niet."

Terug in loondienst

Volgens AVS-voorzitter Straus is er nog veel winst te behalen op het gebied van ontzorgen. Op sommige scholen moeten leraren ook 'klusjes' doen, zoals beurtelings de was van de school mee naar huis nemen. "Zorg dat dit soort facilitaire zaken goed geregeld zijn, dat kan enorm schelen qua werkplezier", zegt ze. 

Volgens Duim moet het vaste team vooral bepalen wat een zzp'er komt doen. "Je huurt ze in op hun talent." Dat laatste heeft volgens hem ook een positief effect de andere kant op: "Vijftien tot twintig procent van de zzp'ers op mijn platform keert weer terug in loondienst, omdat ze worden ingezet op waar ze goed in zijn."

Hoe zit het nou écht met die werkdruk?

03:42