'Zorgwekkend'

Regels overtreden bij verdelen van bijna 19 miljard euro belastinggeld

18 mei 2022 10:59 Aangepast: 18 mei 2022 13:47
Minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) met Arno Visser, president van de Algemene Rekenkamer. Beeld © ANP

Voor het derde jaar op rij is er te veel misgegaan in de manier waarop de rijksoverheid z'n geld uitgeeft, blijkt uit de jaarlijkse controle van de Algemene Rekenkamer. Bij een bedrag van in totaal bijna 19 miljard aan overheidsgeld is iets niet in de haak, aldus de onafhankelijke controleur van de overheidsfinanciën.

De overheid overtrad vorig jaar de eigen boekhoudregels bij het sluiten van contracten met een totaalbedrag van 15,5 miljard euro. Dat komt neer op 4,8 procent van alle verplichtingen die de overheid vorig jaar aanging. En dat ligt ver boven de zogeheten tolerantiegrens van 1 procent die de Rekenkamer hanteert omdat er ook bij de overheid nu eenmaal fouten worden gemaakt. 

Het geld voor die contracten is nog niet  allemaal uitgegeven. Bij de daadwerkelijke uitgaven die de overheid deed werd deze grens een stuk minder fors overschreden. Maar ook de kleine overschrijding betekent dat voor een bedrag van 3,3 miljard niet zeker is of dit wel volgens de regels is uitgegeven. 

Coronacrisis

Het grootste deel hiervan draait om uitgaven of afgesloten contracten die zijn gedaan vanwege de coronacrisis. Zo gaf het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) 1,7 miljard euro uit aan coronamaatregelen zonder bewijs te kunnen leveren dat alle goederen en diensten die voor dit bedrag zijn gekocht, ook echt geleverd zijn

Tegelijkertijd sloot het ministerie in het kader van de coronabestrijding voor nog eens 3,7 miljard euro aan contracten af waar iets aan rammelt. Het gaat onder meer om bestellingen met een waarde van in totaal 2,4 miljard euro waarbij het ministerie zonder tekst of uitleg met één bepaalde leverancier in zee ging. 

Miniatuurvoorbeeld
Verantwoordingsdag 2021:

Puinhoop bij ministerie Volksgezondheid: 5,1 miljard aan coronauitgaven niet te controleren

De haast die hoort bij het bestrijden van de coronapandemie leidde er zelfs toe dat de Rekenkamer bezwaar maakte bij de jaarrekening van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Dat was vanwege de zogeheten TVL-regeling. Deze noodsteun voor het bedrijfsleven werd met grote haast opgezet, om ondernemers te helpen hun vaste lasten te betalen tijdens de lockdowns. 

In totaal ging het om 5,4 miljard euro aan uitgaven en 7,9 miljard aan geld dat was toegezegd. Vorig jaar al kon de Rekenkamer niet checken of dit wel volgens de regels was uitgegeven of beloofd. In de jaarrekening meldde het ministerie dat deze uitgaven wel in orde waren.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Rekenkamer schiet bezuinigingstactiek Defensie aan flarden

Omdat dit niet te checken was voor de Rekenkamer, heeft deze bezwaar gemaakt en om een nieuwe jaarrekening gevraagd. Het ministerie heeft hier gehoor aan gegeven, waarna de Rekenkamer het bezwaar weer heeft ingetrokken. 

Derde jaar op rij

De onafhankelijke instelling waarschuwt dat de coronapandemie niet weer als excuus gebruikt mag worden voor het overtreden van de regels. Dat de tolerantiegrens voor het derde jaar op rij wordt overschreden, noemt de Rekenkamer 'zorgwekkend'. 

"Jaren, decennialang was hoge rechtmatigheid een verworvenheid. En voor het derde jaar op rij is dat nu anders", zegt Rekenkamerpresident Arno Visser. 

Structureel probleem

Het kabinet moet de zaken op orde krijgen om de 'structurele zwakheden' in de manier waarop de overheid op financieel vlak functioneert te repareren. Dat dit juist in een crisis duidelijk wordt, onderstreept de noodzaak om het te fiksen. "Juist op momenten dat het erom spant, moeten specifieke kennis en kunde aanwezig zijn bij de medewerkers", aldus de Rekenkamer

"Het ijs is dun, soms te dun. En het is niet altijd mogelijk gebleken om hard over zwakke plekken heen te schaatsen", blikt de Rekenkamer terug.

Vooruitkijkend maakt de instelling zich zorgen over de komende jaren, vanwege de forse uitgaven die het kabinet heeft gepland. Het gaat dan bijvoorbeeld om de speciale fondsen die zijn opgericht om de problemen met klimaat en stikstof op te lossen en waar veel geld naartoe gaat.

Wens maatschappij

Minister van Financiën Sigrid Kaag erkent dat er dingen zijn misgegaan. Volgens haar is dat het gevolg van het nemen van beslissingen 'onder hoge tijdsdruk' met grote financiële consequenties. "Dat geldt ook voor de compensatie van de gedupeerde in de Toeslagenaffaire en de aarbevingschade in Groningen", aldus Kaag.

"Het was een sterke wens vanuit het kabinet, parlement en de maatschappij om zo snel mogelijk te helpen. Die snelheid ging soms ten koste van de gebruikelijke en gewenste zorgvuldigheid", verklaart Kaag.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore