'Waarom discussie? Waaróm?'

Clash ministeries Hoekstra en Wiebes over plan Europees noodfonds

17 november 2021 13:40 Aangepast: 18 november 2021 13:46
Minister Eric Wiebes (rechts) van Economische Zaken en Klimaat luistert naar collega Wopke Hoekstra van Financiën, december 2020. Beeld © ANP / Hollandse Hoogte / Laurens van Putten

Worden de miljarden euro's aan steungeld uit Europa ingezet om de overheidsfinanciën op orde te brengen of om nieuwe investeringen te doen? Over die vraag lagen de ministeries van Financiën en Economische Zaken en Klimaat flink overhoop.

De discussies liepen in de herfst van vorig jaar, toen het kabinet nog niet was afgetreden en de verkiezingen nog ver weg waren, hoog op. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) coördineerde het maken van een Nederlands plan voor het binnenhalen van de Europese steungelden.

Dat was tegen de zin van het ministerie van Financiën, blijkt uit documenten die zijn vrijgegeven na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) door onderzoeksplatform Follow the Money

Financiën wil schatkist op orde brengen

Het ministerie van minister Wopke Hoekstra (CDA) probeerde uit alle macht te voorkomen dat er extra investeringsplannen gemaakt zouden worden, valt op te maken uit de analyses die naar toenmalig minister Eric Wiebes (EZK, VVD) zijn gestuurd.

Miniatuurvoorbeeld
Februari 2021:

Europees Parlement geeft groen licht voor herstelfonds van 672,5 miljard

Het gaat om plannen bovenop de investeringen die al waren afgesproken bij het maken van de miljoenennota voor 2021, schrijft een hooggeplaatste ambtenaar van EZK.

Het geld uit de Recovery and Resilience Facility (RRF) zou wat Financiën betreft gebruikt moeten worden om al geplande uitgaven mee te dekken. Dat komt erop neer dat de Europese hulpmiljarden alleen maar worden gebruikt om de staatsschuld af te lossen, concludeert EZK.

EZK wil extra investeren

Bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat willen ze juist extra plannen maken om te pitchen bij de Commissie. Extra investeringen helpen om de economie te laten herstellen van de coronaklap en voorkomen 'langdurige permanente schade'. En dat is ook goed voor de overheidsfinanciën, betoogt de ambtenaar van EZK.

"FIN probeert een politieke discussie (...) te belemmeren."

Minister Hoekstra gaat er hard in, blijkt uit de stukken. "Financiën probeert een politieke discussie over [het herstelplan] in de ministerraad en de inzet op additionaliteit (extra investeringen, red.) te belemmeren", meldt de ambtenaar op 24 september aan Wiebes. 

Financiën wil de regie

Het ministerie van Hoekstra stuurt erop aan om besluiten over het herstelplan voortaan in een overleg te nemen waar niet alle betrokken ministeries aan deelnemen. Financiën lijkt op die manier te willen voorkomen dat er toch extra investeringsplannen worden bedacht. 

Er is niet alleen dit inhoudelijke meningsverschil, Financiën probeert ook de touwtjes in handen te krijgen over het indienen van het herstelplan zelf, meldt de ambtenaar. In de zomer van 2020 is afgesproken dat EZK dit doet. "Financiën probeert nu (...) tegen deze afspraken in (...) de coördinatie naar zich toe te trekken", schrijft de ambtenaar. 

"Laten we niet te veel ruzie maken over niet-bestaande projecten voor geld dat er voorlopig niet is."

Minister Wiebes stelt z'n ambtenaar via een handgeschreven opmerking gerust: "Deze strijd lijkt me prematuur!"

"Komt toch pas bij volgend kabinet", reageert hij verder. "Laten we niet te veel ruzie maken over niet-bestaande projecten voor geld dat er voorlopig niet is."

Huiswerk doorgeschoven

De VVD'er, die in januari uit Den Haag vertrok vanwege zijn rol in de toeslagenaffaire, weet dan al dat er voor de verkiezingen in maart 2021 geen aanvraag vanuit Nederland gedaan zal worden. Om zo'n aanvraag kansrijk te maken, moet een land aan strenge eisen voldoen. 

Die eisen zijn er gekomen op aandringen van Nederland, om Europese landen te dwingen hun zaakjes op orde te krijgen, zodat er bij een volgende crisis minder problemen ontstaan. Nederland zelf moet zich ook aan die eisen houden, wat betekent dat er hervormingen moeten komen, op de woning- en arbeidsmarkt. 

Miniatuurvoorbeeld
Eind november 2020:

Kabinet schuift huiswerk voor Europese hulpmiljarden naar volgend kabinet

Deze politiek impopulaire maatregelen schuift het kabinet door naar hun opvolgers, officieel om hen niet voor de voeten te lopen met plannen die zij eventueel niet zouden zien zitten. Dat argument snijdt overigens geen hout, blijkt uit een advies dat halverwege september vorig jaar al naar Wiebes werd gestuurd. 

Geen nieuwe hervormingen

De ambtenaren wijzen op de regels voor het herstelplan die het mogelijk maken om het plan aan te passen. Die mogelijkheid is er als het plan niet gehaald kan worden door zaken waar het kabinet geen invloed op heeft, zoals verkiezingen die al zijn uitgeschreven. 

Deze optie wordt genegeerd, al op 18 september 2020 wordt tijdens een bewindsliedenoverleg besloten om geen nieuwe hervormingen meer door te voeren. En dus vindt Wiebes de hele discussie met het ministerie van Financiën zonde van de tijd. 

Geen zin in discussie

"Ik snap dit stuk niet", reageert hij op een ambtelijke notitie waar zijn handtekening onder moet. "Het volgende kabinet gaat bepalen of en hoe het een beroep doet op eventuele middelen - pas daarna is de besteding relevant."

De opmerkingen van toenmalig minister Eric Wiebes op een document van 2 oktober 2020. De opmerkingen van toenmalig minister Eric Wiebes op een document van 2 oktober 2020.

"Waarom moeten we dan nu een principiële discussie aan over dit geld aan het één of het ander wordt besteed, ook nu er nog geen geschikt bestedingsdoel blijkt? Waaróm!", schrijft hij. 

Op de formatietafel

Die discussie wordt op dit moment gevoerd door de vier partijen die onderhandelen over een nieuw kabinet. Daar moet ook besloten worden welke hervormingen Nederland zal doorvoeren om goedkeuring uit Brussel te krijgen. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Routekaart naar 6 miljard EU-steun: harder snoeien in hypotheekrenteaftrek

Daarvoor zal vermoedelijk de hypotheekrenteaftrek versneld afgebouwd moeten worden, meldde het demissionaire kabinet onlangs. De strijd over wie de coördinatie doet, lijkt wel beslecht. De laatste Kamerbrief met nieuws over het plan is alleen nog maar ondertekend door Wopke Hoekstra.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van